Βιοηθικά διλήμματα και ποιμαντικοί προβληματισμοί

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΜΕΣΟΓΑΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ Κ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ, ΕΙΣ ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΡΧΙΑΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ

Βασικὸ θέμα γιὰ τὴν προσέγγιση τῶν βιοηθικῶν θεμάτων στὸ ἐπίπεδο τῆς ἀρχῆς τῆς ζωῆς εἶναι ἡ κατανόηση τῆς φύσεως τοῦ ἐμβρύου καὶ στὴν προεμφυτευτικὴ φάση καὶ μετὰ τὴν ἐμφύτευση, στὰ διάφορα στάδια τῆς ἀνάπτυξής του.

Γιὰ τὰ in vitro ἔμβρυα, κάποιοι ὑποστηρίζουν πὼς στὴν οὐσία εἶναι προέμβρυα, δηλαδὴ ἕνα ἄθροισμα κυττάρων μὲ ἀσαφῆ προοπτική, δίχως ταυτότητα. Ἄλλοι τόλμησαν νὰ τὰ ἀποκαλέσουν ἀπαξιωτικὰ «γεννητικὸ ὑλικό» ποὺ θὰ μπορούσαμε νὰ τὸ χειρισθοῦμε ὡς ἁπλῆ βιολογικὴ ὕλη. Γιὰ τὰ μετεμφυτευτικὰ ἔμβρυα ὑπάρχουν διάφορες ἀπόψεις. Κάποιοι τὰ θεωροῦν ὡς ἁπλὸ ἱστό, προέκταση τοῦ μητρικοῦ σώματος ἢ ὡς ἕναν τύπο προ-ανθρώπου ἢ κάτι ἀνάλογο. Τέτοιες ἀπόψεις εὔκολα δικαιολογοῦν τὴν καταστροφὴ τοῦ ἐμβρύου προεμφυτευτικὰ ἢ τὴ διακοπὴ τῆς κυήσεως μετεμφυτευτικά.

Ἐπίσης, ὁ ὅρος «θεραπεία» ποὺ συχνὰ χρησιμοποιεῖται ταυτίζεται μὲ τὸν τερματισμὸ τῆς ζωῆς τῶν παθολογικῶν ἐμβρύων, προκειμένου νὰ ἐξαλειφθεῖ μία πάθηση, ὅπως π.χ. ἡ μεσογειακὴ ἀναιμία. Μὲ ἄλλα λόγια σημαίνει ἐξάλειψη τῆς ἀσθένειας μὲ στέρηση τοῦ δικαιώματος τῆς ζωῆς στὰ ἔμβρυα, ὄχι ἀπαλλαγὴ τῶν ἀσθενῶν ἀπὸ τὴ νόσο. Αὐτὸ εἶναι ἕνας καινοφανὴς ὁρισμὸς τῆς θεραπείας ποὺ καίρια τραυματίζει τὴν βασικὴ ἔννοια τοῦ ὅρου. Μὲ τὸν τρόπο αὐτόν, ἐνῶ στὴν Κύπρο ἐγεννῶντο περίπου 60-70 ἄτομα τὸν χρόνο μὲ μεσογειακὴ ἀναιμία, μὲ τὴν ἐπικράτηση τοῦ προεμφυτευτικοῦ καὶ τοῦ προγεννητικοῦ ἐλέγχου, ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ἔχει περιορισθεῖ στὸ 1-3 ἐτησίως. Αὐτὸ ὅμως, ἐνῶ ἐμφανίζεται ὡς ἐπιτυχία, ἀφοῦ ἀπαλλάσσει τὴν κοινωνία ἀπὸ μία ἐπώδυνη καὶ βασανιστικὴ ἀσθένεια, τὴν ἴδια στιγμὴ συνεπάγεται καὶ τὴν θανάτωση ἐμβρύων σὲ κάποια φάση τῆς ἐξέλιξής τους. Ἔτσι, αὐτὸ ποὺ παρουσιάζεται ὡς φιλάνθρωπο ἀποτέλεσμα, ταυτόχρονα ὑποκρύπτει μιὰ βάναυση καὶ ἀσεβῆ στάση ἀπέναντι στὸ ἱερὸ δῶρο τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς.

Μιὰ τέτοια λογικὴ ὁδήγησε τὴν Ἐθνικὴ Ἐπιτροπη Βιοηθικῆς νὰ διατυπώσει ὡς ἐπίσημη Γνώμη ὅτι «ἡ ἀποδοχὴ τῆς γέννησης παιδιῶν μὲ σοβαρὲς βλάβες στὴν ὑγεία τους... κατὰ κανόνα ἐλέγχεται ἠθικά», μάλιστα δὲ «ἂν αὐτή βασίζεται σὲ συγκεκριμένες μεταφυσικὲς ἀντιλήψεις (καὶ ὄχι σὲ ἁπλὸ ἐγωισμό) τοῦ μελλοντικοῦ γονέα, δὲν μπορεῖ νὰ παραβλεφθεῖ ὅτι παραγνωρίζει ἀνεπίτρεπτα τὴν ποιότητα τῆς μελλοντικῆς ζωῆς ἑνὸς νέου ἀνθρώπου». Αὐτὸ σημαίνει ὅτι κατὰ τὴν Ἐπιτροπὴ Βιοηθικῆς σὲ τέτοιες περιπτώσεις ἡ ἄμβλωση εἶναι ἠθικὰ ἐπιβεβλημένη καὶ ἡ ἄρνησή της ἠθικὰ προβληματική.

Στὴν παροῦσα ὁμιλία, ἀποφεύγοντας κάθε σχετικὴ ἐπιχειρηματολογία, θὰ περιορισθοῦμε μόνο νὰ ποῦμε ὅτι ὡς Ἐκκλησία ἐπιμένουμε στὴν «ἐξ ἄκρας συλλήψεως» ἀρχὴ τοῦ ἀνθρώπου, βασιζόμενοι καὶ στὰ βιολογικὰ δεδομένα καὶ σὲ σαφεῖς μαρτυρίες τῆς Ἁγίας Γραφῆς καὶ τῶν Πατέρων. Θεολογικὸ ἐπιχείρημα ὑπὲρ αὐτῆς ἀποτελεῖ ἡ ψυχοσωματικότητά του. Ἀπὸ τὴν στιγμὴ ποὺ ἀρχίζει νὰ οἰκοδομεῖται τὸ σῶμα, συνυπάρχει ἡ ψυχή. Ὑπὸ τὴν ἔννοια αὐτήν, τὸ ἔμβρυο εἶναι ἄνθρωπος ὄχι ἐν δυνάμει ἀλλὰ ἐν ἐξελίξει. Ἐν δυνάμει ἄνθρωπος σημαίνει ὄχι ἄνθρωπος. Τὸ ζεῦγος ἑνὸς ὠαρίου μὲ ἕνα σπερματοζωάριο πρὸ τῆς γονιμοποίησης εἶναι δυνάμει ἄνθρωπος. Μετὰ τὴ γονιμοποίηση εἶναι ἐν ἐξελίξει ἄνθρωπος. Τὸ ἔμβρυο εἶναι τέλειος ἄνθρωπος κατὰ τὴ φύση, ἂν καὶ ἀτελὴς καὶ διαρκῶς τελειούμενος κατὰ τὴ φαινοτυπικὴ ἔκφραση καὶ τὴν ὀργάνωση.

Ἐν συνόψει, τὰ ἔμβρυα τὰ σεβόμαστε ἀπὸ τὴ στιγμὴ τῆς πρώτης ὑποψίας ὅτι κατέχουν τὴν ἀνθρώπινη φύση, ὄχι μόνο γιατὶ εἶναι κάτι μεγάλο ποὺ ἐπακριβῶς γνωρίζουμε, ἀλλὰ κυρίως γιατὶ κρύβουν ἕνα μυστήριο ποὺ πάντα θὰ ἀγνοοῦμε. Ὁ σεβασμὸς σὲ αὐτὸ ποὺ ἀγνοοῦμε φωτίζει περισσότερο ἀπὸ τὸ θράσος ποὺ γεννιέται ἀπὸ αὐτὸ ποὺ μισογνωρίζουμε. Ἀπὸ αὐτὴ τὴ θέση ξεκινάει ἡ βιοηθική προσέγγισή μας.

ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ

Α. Προεμφυτευτικὸς γενετικὸς ἔλεγχος

Στὶς περιπτώσεις ποὺ ἔχει προηγηθεῖ ἐξωσωματικὴ γονιμοποίηση ὑπάρχει ἡ δυνατότητα, πρὶν ἀπὸ τὴν ἐμβρυομεταφορὰ στὴ μήτρα τῆς μητέρας, νὰ προβοῦμε σὲ γενετικὸ ἔλεγχο τοῦ ἐμβρύου. Αὐτὸ γίνεται εἴτε μὲ τὴν Προεμφυτευτικὴ Γενετικὴ Διάγνωση (Prenatal Genetic Diagnosis, PGD) εἴτε μὲ τὸν Προεμφυτευτικὸ Γενετικὸ Ἔλεγχο (Prenatal Genetic Screening, PGS). Αὐτὸ ἐξυπονοεῖ ὅτι ἔχουμε τὸ ἔμβρυο ἔξω ἀπὸ τὴ μήτρα τῆς μητέρας, ἐπάνω στὸ δοκιμαστικὸ τριβλίο, τὴν τρίτη ἡμέρα μετὰ τὴν ὠοληψία, ὁπότε καὶ γίνεται λήψη βλαστομεριδίων πρὸς ἐξέταση, χωρὶς τὸ ἔμβρυο νὰ καταστραφεῖ.

Σκοπὸς τῶν προεμφυτευτικῶν διαγνωστικῶν μεθόδων εἶναι ἡ ἔγκαιρη διάγνωση κληρονομικῶν νοσημάτων καὶ συνεπῶς ἡ ἀποφυγὴ τῶν προγεννητικῶν ἐλέγχων. Στὴν οὐσία, μὲ τὸν τρόπο αὐτόν, τὸ ἐνδεχόμενο τῆς διακοπῆς τῆς κυήσεως, μὲ τὴν συναφῆ ψυχολογικὴ φθορὰ ποὺ προκαλεῖ, ἀντικαθίσταται ἀπὸ τὴν καταστροφή τοῦ ἐμβρύου προεμφυτευτικά.

Ἐκτὸς τούτων, ἐπειδὴ ἐνδεχομένως ἡ παρουσία χρωμοσωμικῶν ἀνωμαλιῶν αὐξάνει τὴν πιθανότητα ἀνεπιτυχοῦς ἐμφυτεύσεως, ὁ προεμφυτευτικὸς ἔλεγχος θὰ μποροῦσε νὰ αὐξήσει τὰ ποσοστὰ ἐπιτυχίας τῆς ἐγκυμοσύνης. Στὴν ἄποψη βέβαια αὐτὴν ὑπάρχει καὶ ἐρευνητικὸς ἀντίλογος.

Συμπερασματικὰ θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι ἡ προεμφυτευτικὴ διάγνωση εἶναι ἄμεσα συνδεδεμένη μὲ τὸ σοβαρὸ δίλημμα τῆς καταστροφῆς ἢ μὴ τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς στὴν πρωτόγονη ἐμβρυική της φάση. Τοῦτο διότι, στὴν περίπτωση ποὺ δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὴ ἡ ποιότητα ἢ ἡ βιωσιμότητα τῶν ἐμβρύων, αὐτὰ δύνανται νὰ καταστραφοῦν ἢ νὰ ἀποδοθοῦν στὴν πειραματικὴ ἔρευνα. Ἐπιπλέον, ἐπειδὴ γιὰ λόγους ἀσφαλείας ἡ ἰσχύουσα πρακτικὴ θέλει νὰ γονιμοποιοῦνται περισσότερα ὠάρια ἀπὸ ὅσα χρειάζονται, αὐτὸ ἔχει ὡς ἄμεση συνέπεια τὴ δυνατότητα ἐπιλογῆς τῶν καλυτέρων καὶ τὴ δημιουργία πλεοναζόντων ἐμβρύων δηλαδὴ κατ’ οὐσίαν ἀνεπιθυμήτων ἐμβρύων.

Αὐτὸ ἡ κοσμικὴ ἀντίληψη τὸ θεωρεῖ ἠθικῶς ὄχι μόνον ἀποδεκτό, ἀλλὰ καὶ καλό. Αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι καθόλου λιγότερο ἀπὸ μία εὐγονικὴ ἀντίληψη. Διαλέγουμε τὰ καλύτερα καὶ κατὰ συνέπεια καταστρέφουμε τὰ χειρότερα.

Β. Προγεννητικὸς ἔλεγχος

Ὅταν λέμε προγεννητικὸς ἔλεγχος, ἐννοοῦμε τὴ δυνατότητα ποὺ μᾶς παρέχει ἡ σύγχρονη ἐπιστημονικὴ γνώση καὶ τεχνολογία νὰ διαγνώσουμε τὴν κατάσταση τοῦ ἐμβρύου στὶς διάφορες φάσεις τῆς ἐνδομήτριας ἀνάπτυξής του. Μὲ τὸν τρόπο αὐτόν, μποροῦμε νὰ ἀνιχνεύσουμε ἀνατομικὲς παθήσεις, ὅπως μυοσκελετικὲς δυσπλασίες, δυσπλασίες τοῦ οὐροποιητικοῦ ἢ τῆς καρδιᾶς, λαγόχειλο, κ.λπ., ἀλλὰ καὶ γενετικὲς (χρωμοσωμικές,σύνδρομο Down) ἀνωμαλίες. Μὲ δεδομένο ὅτι μόνο σὲ ἐλάχιστες, δυστυχῶς, περιπτώσεις μποροῦμε νὰ ἐπέμβουμε θεραπευτικά, τὸ ζευγάρι συχνὰ βρίσκεται ἐνώπιον τοῦ μεγάλου διλήμματος ἢ νὰ συνεχίσουν τὴν κυοφορία ἑνὸς παθολογικοῦ ἐμβρύου ἢ νὰ προβοῦν σὲ διακοπὴ τῆς κυήσεως.

Ἡ ἐπιθυμία γιὰ ὑγιὲς παιδὶ ποὺ εἶναι τόσο φυσική, σὲ συνάρτηση μὲ τὴ δυνατότητα πρόωρης ἢ γιὰ κάποιους «ἔγκαιρης» γνώσης, ποὺ ἔχει λάβει χαρακτήρα ἐπιβεβλημένης πρακτικῆς, δημιουργεῖ νέα δεδομένα ψυχολογικῆς, πρακτικῆς καὶ ἠθικῆς θεώρησης τῶν περιγεννητικῶν δυνατοτήτων.

Οἱ ἐξετάσεις τοῦ προγεννητικοῦ ἐλέγχου εἶναι δύο εἰδῶν, ἀνιχνευτικὲς καὶ διαγνωστικές.

Οἱ πρῶτες ἐφαρμόζονται κατὰ τὰ πρῶτα στάδια τῆς ἐγκυμοσύνης καὶ εἶναι ὑπερηχογραφικὲς καὶ αἱματολογικές καὶ ὁδηγοῦν ὄχι σὲ βέβαια ἀλλὰ μόνον σὲ ἐνδεικτικὰ ἀποτελέσματα.
Τέτοιες εἶναι:
1) ὁ ἔλεγχος τῆς αὐχενικῆς διαφάνειας
2) ὁ αἱματολογικός ἔλεγχος aFP (ἔλεγχος α - φετοπρωτεΐνης) καὶ
3) ὁ τριπλὸς (βιοχημικὸς) ἔλεγχος

Στὴ δεύτερη κατηγορία ἀνήκουν ἐξετάσεις ποὺ ἐφαρμόζονται σὲ ὕστερες φάσεις τῆς κυήσεως καὶ εἶναι ἐπεμβατικές, δηλαδὴ περιλαμβάνουν λήψη δείγματος ἀπὸ τὸν πλακοῦντα ἢ τὸ ἀμνιακὸ ὑγρὸ τῆς μήτρας τῆς ἐγκυμονούσης καὶ στὴ συνέχεια καλλιέργεια (2 ἕως 3 ἑβδομάδων), ὥστε νὰ καταστεῖ δυνατὴ ἡ χαρτογράφηση τῶν γονιδίων καὶ ἡ ἀπεικόνιση τῶν χρωμοσωμάτων. Οἱ ἐξετάσεις αὐτὲς καταλήγουν σὲ θετικὸ συμπέρασμα ὡς πρὸς τὴ διάγνωση τῆς γενετικῆς διαταραχῆς, ἀλλὰ εἶναι σχετικὰ περιορισμένου φάσματος παθήσεων, ἐνέχουν δὲ καὶ μικρὴ πιθανότητα πρόκλησης τραυματισμοῦ τοῦ ἐμβρύου, μόλυνσης τῆς μήτρας, αἱμορραγίας μέχρι καὶ ἀποβολῆς. Τέτοιες ἐξετάσεις εἶναι:
1) ἡ λήψη χοριακῶν λαχνῶν ἢ ἔλεγχος τροφοβλάστης (CVS)
2) ἡ ἀμνιοκέντηση καὶ
3) ἡ ὀμφαλοδιοπαρακέντηση

Ὁ ὑπερηχογραφικὸς ἔλεγχος χρησιμοποιεῖται γιὰ τὸν ἐντοπισμὸ ἐμφανῶν σωματικῶν διαμαρτιῶν (π.χ. καρδιακῶν, νεφρικῶν), ἐνῶ οἱ διαγνωστικὲς μέθοδοι μποροῦν νὰ ὁδηγήσουν σὲ διάγνωση γενετικῶν παθήσεων (π.χ. μεσογειακῆς ἀναιμίας, κυστικῆς ἴνωσης) ἢ χρωμοσωμικῶν ἀνωμαλιῶν (συνδρόμου Down) ἢ ἀκόμη καὶ μὴ παθολογικῶν φαινοτυπικῶν χαρακτηριστικῶν, ὅπως τὸ φύλο τοῦ ἐμβρύου. Οἱ μέθοδοι αὐτὲς χρησιμοποιήθηκαν ἀρχικὰ γιὰ γυναῖκες ποὺ κυοφοροῦσαν στὴν ἀρχὴ τῆς πέμπτης δεκαετίας τῆς ζωῆς τους, ὁπότε καὶ στατιστικὰ ὑπῆρχε ὑψηλότερη πιθανότητα παθολογικοῦ εὑρήματος. Σήμερα σχεδὸν ὅλες οἱ γυναῖκες, ἀκόμη καὶ οἱ νεώτερες, στὴν οὐσία, λόγῳ ψυχολογικῶν πιέσεων, ὑποχρεωτικὰ ἐκτίθενται σὲ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἐλέγχους.

Τὸ δίλημμα ὅμως μὲ τὸ ὁποῖο οἱ σύζυγοι ἔρχονται ἀντιμέτωποι, ὅταν ἐντοπισθεῖ κάποια μὴ θεραπεύσιμη κληρονομικὴ ἀνωμαλία, εἶναι ἢ συνέχιση τῆς ἐγκυμοσύνης μὲ συνοδὸ τὴν τυραννία τῆς γνώσης τοῦ προβλήματος ἢ ἄμβλωση μὲ ὅλα τὰ ψυχολογικὰ καὶ ἠθικὰ προβλήματα ποὺ αὐτὴ συνεπάγεται.

Σὲ ὅλα αὐτὰ ὑπάρχει ἕνας ἰσχυρὸς ἀντίλογος ποὺ στηρίζεται σὲ διάφορα δεδομένα. Τὸ πρῶτο εἶναι ὁ πιθανολογικὸς χαρακτήρας τῶν ἀνιχνευτικῶν ἐξετάσεων. Ἡ σημερινὴ διαγνωστικὴ ἰατρικὴ χρησιμοποιεῖ εὐρύτατα στατιστικὰ δεδομένα, τὴν βαθύτερη σημασία τῶν ὁποίων ἀγνοεῖ ὁ μέσος γονέας. Ἔτσι ἐπὶ παραδείγματι, γιὰ τὴν περίπτωση τοῦ συνδρόμου Down σὲ σχέση μὲ τὴν ἡλικία τῆς μητέρας, τὰ στατιστικὰ δεδομένα ἔχουν ὡς ἑξῆς:

γιὰ τὶς γυναῖκες κάτω τῶν 21 ἐτῶν 1:1500 ἢ 0.06%
γιὰ τὶς γυναῖκες τῶν 25 ἐτῶν 1:1400 ἢ 0.07%
γιὰ τὶς γυναῖκες τῶν 30 ἐτῶν 1:800 ἢ 0.12%
γιὰ τὶς γυναῖκες τῶν 35 ἐτῶν 1:380 ἢ 0.26%
γιὰ τὶς γυναῖκες τῶν 40 ἐτῶν 1:100 ἢ 1%
γιὰ τὶς γυναῖκες τῶν 45 ἐτῶν 1:30 ἢ 3.3%

Αὐτὸ σημαίνει ὅτι μία γυναῖκα ἡλικίας 45 ἐτῶν, ἡ ὁποία θεωρεῖται ὑψηλοῦ κινδύνου, ἔχει πιθανότητα περίπου 97% νὰ γεννήσει ὑγιὲς παιδάκι καὶ μόλις 3% νὰ γεννήσει παθολογικό. Ἡ ψυχολογία ὅμως ποὺ ἔχει δημιουργηθεῖ ὑπερτονίζει τὸ ἀρνητικὸ 3% καὶ ὑπερβολικὰ μειώνει τὸ 97% τῆς θετικῆς προοπτικῆς.

Ἀνάλογα ἀποσιωπῶνται οἱ κίνδυνοι πρόκλησης δυσμενῶν ἐπιπλοκῶν ἀπὸ τὴ χρήση ἐπεμβατικῶν ἐξετάσεων. Ἔτσι, ἡ πιθανότητα νὰ προκληθεῖ πρόβλημα στὴ μητέρα ἢ καὶ νὰ καταστραφεῖ ἕνα ὑγιὲς ἔμβρυο δὲν εἶναι εὐκαταφρόνητη. Γιὰ παράδειγμα, κατὰ τὴ λήψη χοριακῶν λαχνῶν (CVS), ὁ κίνδυνος προκλητῆς ἀποβολῆς τοῦ ἐμβρύου κατὰ τὴν ἐφαρμογὴ τῆς διαδικασίας εἶναι 2% ἕως 3%, ἐνῶ κατὰ τὴν ἀμνιοκέντηση ἀπὸ 0.5% μέχρι 1%, ποσοστὰ συγκρίσιμα μὲ τὰ πλέον δυσμενῆ ποσοστὰ πιθανότητος ἀνιχνεύσεως χρωμοσωμικῶν ἀνωμαλιῶν στὴν περιοχὴ τῶν θεωρουμένων ἐπικινδύνων ἡλικιῶν.Προφανῶς, ὅταν ἀπαιτοῦνται ἐπαναληπτικὲς ἐξετάσεις ἢ στὴν περίπτωση ποὺ ὁ γιατρὸς δὲν διαθέτει ἐπαρκῆ ἐμπειρία, ὁ κίνδυνος αὐξάνει.

Ἐπίσης, οἱ ἀπεικονιστικοὶ ἢ αἱματολογικοὶ ἔλεγχοι προκαλοῦν ψυχολογικὴ φόρτιση δυσανάλογα μεγάλη μὲ τὴν ἐνδεικτικὴ βαρύτητά τους, μὲ ἀποτέλεσμα πολλοὶ γονεῖς, ἀντὶ νὰ περιμένουν τὴν ὥρα τῶν παρεμβατικῶν ἐλέγχων, στηριζόμενοι στὸ ἐνδεχόμενο καὶ μόνον τοῦ παθολογικοῦ ἐμβρύου, νὰ προβαίνουν σὲ ἐσπευσμένη διακοπὴ κυήσεως, ἐνδεχομένως ὑγιοῦς ἐμβρύου.

Ἐπιπλέον, οἱ παθήσεις ποὺ διαγιγνώσκονται ποικίλλουν σὲ βαθμὸ σοβαρότητος. Ἀποτέλεσμα αὐτοῦ εἶναι νὰ ὑπάρχουν περιπτώσεις παιδιῶν μὲ τρισωμία 21 (σύνδρομο Down), τὰ ὁποῖα μποροῦν νὰ παρακολουθήσουν τὸ σχολεῖο καὶ νὰ ζήσουν μιὰ φυσιολογικὴ ζωή. Ἀνάλογα καὶ μὲ τὴ μεσογειακὴ ἀναιμία, σὲ ἀρκετὲς περιπτώσεις, παρὰ τὶς ταλαιπωρίες τῶν μεταγγίσεων καὶ τῶν συναφῶν προβλημάτων, τὰ ἄτομα ζοῦν ἀποδεκτὰ ἢ καὶ ἱκανοποιητικά, ὅπως ἐξ ἄλλου καὶ τὰ ἴδια ὁμολογοῦν. Ἤδη οἱ κοπέλλες μποροῦν πλέον καὶ νὰ τεκνοποιήσουν.

Ἔτσι, λοιπόν, τὸ ἐνδεχόμενο κάποιοι γονεῖς, προκειμένου νὰ πληροφορηθοῦν γιὰ τὴ γενετικὴ κατάσταση τοῦ κυοφορούμενου παιδιοῦ τους πρόωρα, τελικὰ νὰ προβοῦν βεβιασμένα στὴ διακοπὴ κυήσεως ἑνὸς δυνητικὰ ὑγιοῦς παιδιοῦ εἶναι πλέον ἢ ὁρατό.

Ἐκεῖ ποὺ τὸ πρόβλημα γίνεται ἰδιαίτερα δύσκολο στὴν ἀντιμετώπιση καὶ διαχείρισή του εἶναι ὅταν ὁ προγεννητικὸς ἔλεγχος διαγνώσει ἔμβρυο μὲ ἐξαιρετικὰ βασανιστικὴ προοπτικὴ στὴν περίπτωση τῆς ἐπιβίωσής του ἢ μὲ σοβαρὸ φυλοσύνδετο νόσημα. Ἔτσι ἐπὶ παραδείγματι ἂν τὸ ἔμβρυο διαγνωσθεῖ μὲ ἐκστροφὴ κύστεως, ἐπισπαδία ἢ ὑποσπαδία, ἀτρυσία πρωκτοῦ, μερικὸ ἢ καθολικὸ ἀκρωτηριασμό, ἢ μὲ γενετικὴ προδιάθεση γιὰ κυστικὴ ἵνωση, νόσο τοῦ Huntington, δυστροφία Duchénne, ἀσθένειες παραμορφωτικὲς μὲ ἐκτεταμένες ἀναπηρίες καὶ ἀνεπάρκειες πολὺ δυσμενεῖς γιὰ τὸ μέλλον τοῦ παιδιοῦ, τὸ δίλημμα εἶναι ἐξαιρετικὰ πιεστικό. Εἶναι ἠθικὸ ἕνα τέτοιο ἔμβρυο νὰ τοῦ ἐπιτρέψουμε νὰ γεννηθεῖ, ὅταν ἐκ τῶν προτέρων γνωρίζουμε ὅτι θὰ βασανισθεῖ χωρὶς κάποια ἐλπίδα θεραπευτικῆς ἢ ἀνακουφιστικῆς προοπτικῆς; Ἀπὸ τὴν ἄλλη θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι ἠθικὰ ἀνεκτὸ νὰ διακόψουμε ἐμεῖς μιὰ ζωή, ἡ ἀρχὴ τῆς ὁποίας ξεπερνᾶ τὶς δικές μας εὐθύνες; Στὴν περίπτωση αὐτήν, ἡ βάση τοῦ προβλήματος ἔχει περισσότερο χαρακτηριστικὰ εὐθανασιακῆς παρὰ εὐγονικῆς ἀντίληψης. Ἴσως τὸ πιὸ ἐνδεδειγμένο νὰ ἦταν ἡ παντελὴς ἀποφυγὴ κάθε προγεννητικοῦ ἐλέγχου.

Τὸ πρόβλημα εἶναι ἀκόμη πιὸ περίπλοκο, ἂν λάβει κανεὶς ὑπόψη του τὴν ἐντελῶς ἀντίθετη κοσμικὴ βιοηθικὴ ἀντίληψη. Ἔτσι θὰ μποροῦσε νὰ θεωρηθεῖ ὑπόλογος ἔναντι τῆς δικαιοσύνης ἕνας γιατρὸς ποὺ δὲν ἐνημέρωσε τοὺς γονεῖς, ὥστε νὰ ἀποφασίσουν ἂν θέλουν νὰ διακόψουν τὴν κύηση τοῦ ἀγέννητου παιδιοῦ τους. Ὑπάρχει δικαστικὴ ἀπόφαση σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία τὸ ἀνάπηρο παιδὶ ἔχει δικαίωμα νὰ ἀσκήσει ἀγωγὴ κατὰ τῶν γονέων του, διότι δὲν προχώρησαν στὴν ἄμβλωση, ἐνῶ εἶχαν ὑπ’ ὄψιν τους τὴν δυσμενῆ πρόγνωση. Βέβαια, κατὰ τὴν ἔφεση ἡ ἀπόφαση ἀπορρίφθηκε. Καλλιεργεῖται ὅμως μία ἀντίληψη, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἠθικὰ θὰ μποροῦσε τὸ παιδὶ νὰ ἔχει δικαίωμα καταλογισμοῦ εὐθύνης στοὺς γονεῖς του, οἱ ὁποῖοι δὲν πρόεβησαν στὴν ἄμβλωση, μὲ ἀποτέλεσμα αὐτὸ νὰ βασανίζεται. Στὸ ὑπόβαθρο μιᾶς τέτοιας ἠθικῆς κρύβεται μία ἀρνητικὴ διάθεση τῶν γονέων νὰ φροντίσουν καὶ νὰ ἀγαπήσουν ἕνα παιδὶ μὲ σοβαρὲς ἀναπηρίες.

Μιὰ τέτοια ὅμως ἀντίληψη εἶναι ἐντελῶς ξένη πρὸς τὴν χριστιανικὴ θεώρηση τῆς ζωῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπου. Ἕνα παράλυτος ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ζεῖ μὲ τὴν προοπτικὴ τῆς αἰώνιας ζωῆς, νὰ μεταλαμβάνει τῶν μυστηρίων, νὰ μυεῖται διὰ τῆς ὑπομονῆς στὸ μυστήριο τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, νὰ περιβάλλεται ἀπὸ τὴν ἀγάπη τῶν συγγενῶν καὶ φίλων, νὰ ἁγιάζει καὶ νὰ ἁγιάζεται μέσα ἀπὸ τὸν πόνο καὶ τὴν ἀγάπη, πράγματα τόσο ἄγνωστα στὴν κοσμικὴ ἀντίληψη καὶ τόσο οἰκεῖα στὴ λογικὴ τῆς Ἐκκλησίας.

Τελικῶς, τὰ ἠθικὰ καὶ συνειδησιακὰ διλήμματα ποὺ συνήθως συνοδεύουν τέτοιες ἀποφάσεις εἶναι καὶ πολλὰ καὶ βαθιὰ καὶ σοβαρά. Γι’ αὐτό, παράλληλα μὲ τὴ γενετικὴ συμβουλευτική, εἶναι ἀπαραίτητο νὰ ὑπάρχει καὶ ἀνάλογη πνευματικὴ συμβουλευτικὴ ἀπὸ ἀνθρώπους τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν ἰατρικὴ διάσταση τοῦ θέματος κατέχουν καὶ τὴν πνευματικὴ κατανοοῦν.

Γ. Ἀναπαραγωγικὲς Τεχνολογίες

Ὁμόλογη τεχνητὴ ἀναπαραγωγὴ

Τὸ πλέον σύνηθες καὶ ἴσως καὶ πιὸ ἁπλὸ ἐρώτημα ἀναφέρεται στὴν περίπτωση τῆς γονιμοποίησης, ἡ ὁποία τελεῖται ἐντὸς νομίμου ἐκκλησιαστικοῦ γάμου, μὲ σπέρμα καὶ ὠάριο τῶν συζύγων (ὀνομάζεται ὁμόλογη γιατὶ δὲν παρεμβάλλεται τρίτο πρόσωπο) ἀλλὰ μὲ τεχνητὸ τρόπο λόγω φυσικῆς ἀνεπαρκείας τῶν συζύγων, εἴτε μὲ σπερματέγχυση εἴτε μὲ κάποια μορφὴ τεχνητῆς γονιμοποίησης ἐκτὸς τοῦ σώματος. Τὸ πιθανὸ πρόβλημα στὴν περίπτωση αὐτὴν δὲν εἶναι ἠθικό, ἀλλὰ εἶναι ὅτι ἡ σύλληψη γίνεται μηχανικά, δίχως τὴ φυσικὴ ἕνωση τῶν συζύγων. Καὶ ναὶ μὲν ὑπηρετεῖ τὸν ἱερὸ σκοπὸ τῆς δημιουργίας ἀπογόνων, ἀλλὰ τελικῶς ἡ ἀρχὴ τοῦ νέου ἀνθρώπου ἐπιτελεῖται μέσα ἀπὸ μία ψυχρὴ τεχνητὴ διαδικασία, στερημένη ἱερότητος, κατὰ τὴν ὁποία οἱ γονεῖς οὔτε ἑνωμένοι εἶναι οὔτε ἔστω μαζί οὔτε κἂν παρόντες. Ἡ αἴσθηση τοῦ μυστηρίου τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς ἀρκετὰ ἀποδυναμώνεται.

Τὸ θέμα δὲν εἶναι δευτερεῦον καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν θὰ ἔπρεπε ποιμαντικὰ νὰ παρακαμφθεῖ, θὰ μποροῦσε ὅμως νὰ ἀντιμετωπισθεῖ μὲ μία προσέγγιση καλλιέργειας τῆς ἐμπιστοσύνης στὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἱερότητος τῆς ζωῆς, ἢ ἔστω μὲ ἐφαρμογὴ τῆς κατὰ Θεὸν οἰκονομίας καὶ παράλληλη ὑποβοήθηση τῶν συζύγων στὸ ταπεινὸ φρονημα ὅτι οἰκονομοῦνται.

Ἑτερόλογη τεχνητὴ ἀναπαραγωγὴ

Ἡ γονιμοποίηση ὀνομάζεται ἑτερόλογη ὅταν γίνεται μὲ σπέρμα δότη ἢ ὠάριο δότριας. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ παιδὶ ποὺ θὰ γεννηθεῖ νὰ εἶναι γενετικὰ συγγενὲς μὲ τὸν ἕνα ἐκ τῶν γονέων καὶ νὰ ἔχει κληρονομικὰ χαρακτηριστικὰ μόνο ἀπὸ αὐτόν. Ὁ δεύτερος γονέας, συνήθως ὁ πατέρας, ἔχει πλέον θέση θετοῦ πατέρα, ἂν καὶ ὁ νόμος τὸν ἀναγνωρίζει ὡς φυσικό. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἡ σχέση τῶν γονέων ἔναντι τοῦ παιδιοῦ δὲν εἶναι ἰσότιμη. Τὸ πρόβλημα ποὺ προκύπτει δὲν εἶναι πρόβλημα σχέσης γονέος παιδιοῦ, ἀλλὰ ἀντανακλᾷ στὴ σχέση τῶν δύο γονέων μεταξύ τους, καθὼς ἐνίοτε προκαλεῖ ροπὲς ἀναμεταξύ τους. Τὰ νομικὰ καὶ κοινωνικὰ προβλήματα ποὺ συχνὰ ἀπορρέουν ἐξ αὐτοῦ καὶ οἱ συναφεῖς περιπλοκὲς ἀποτελοῦν ἰσχυρὸ λόγο ποὺ ἐμεῖς δὲν θὰ μπορούσαμε νὰ συστήσουμε κάτι τέτοιο.

Κάποιοι ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ ἑτερόλογη γονιμοποίηση εἶναι πράξη μοιχείας. Αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι ἀπόλυτα σωστό, διότι ἡ μοιχεία δὲν ἔχει νὰ κάνει μὲ τὸ ἀναπαραγωγικό ἀποτέλεσμα, ποὺ οὕτως ἢ ἄλλως συνήθως δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ μὲ τὴν καλλιέργεια καὶ ἔκφραση ἐρωτικοῦ δεσμοῦ δύο ἀνθρώπων συνεζευγμένων ἢ ἔστω ἀμοιβαίως δεσμευμένων μὲ τρίτους.

Ὑπάρχει βέβαια τὸ πρόβλημα ὅτι παρεμβαίνει κάποιος τρίτος γενετικά, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν φαίνεται νὰ ἔχει ἐκ πρώτης ὄψεως κάποιο ἠθικὸ πρόβλημα, δεδομένου μάλιστα ὅτι ὁ δότης διὰ νόμου εἶναι ἄγνωστος. Συνεπῶς δὲν παρεμβαίνει στὴ σχέση τῶν συζύγων ὁ δότης ὡς πρόσωπο, ἀλλὰ ἐνδεχομένως τὴν διαταράσσει ἡ διαδικασία τοῦ δανεισμοῦ καθ’ ἑαυτήν.

Ἡ σχέση μοιάζει μὲ τὴν περίπτωση ποὺ ἕνας ἄνδρας συνάπτει γάμο μὲ μία γυναῖκα μητέρα τέκνου ἀπὸ ἄλλον ἄνδρα, ὁ ὁποῖος εἴτε ἔχει πεθάνει εἴτε ἔχει διαζευχθεῖ ἀπὸ αὐτήν. Ἔτσι ὑπάρχει μὲν σχέση γάμου, ἀλλὰ ὄχι ἰσοτιμίας ἔναντι τοῦ παιδιοῦ.

Στὴν περίπτωση δανεισμοῦ ἐμβρύου, ἡ σχέση ἰσοτιμίας τῶν συζύγων ἔναντι τοῦ παιδιοῦ διασφαλίζεται, ὁμοιάζει δὲ μὲ υἱοθεσία, ἡ ὁποία ἐπιπλέον περιλαμβάνει καὶ τὴν κυοφορία. Παρὰ ταῦτα καὶ αὐτὴ ἐνέχει τὸν κίνδυνο νὰ περιπέσουν οἱ γονεῖς σὲ κρίση ἀποφάσεων σὲ εἰδικὲς περιπτώσεις, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι ἀδιαγνώστων κληρονομικῶν προβλημάτων, τέκνου μὴ γενετικὰ δικοῦ τους.

Μεταθανάτια γονιμοποίηση μὲ σπέρμα ἀποθανόντος συζύγου

Καὶ ἡ περίπτωση αὐτὴ δὲν φαίνεται νὰ ἐμφανίζει κάποιο ἠθικὸ πρόβλημα ὡς πρὸς τὴν καταστροφὴ ἐμβρύων ἢ τὴ διασάλευση τῆς σχέσης τοῦ ζεύγους. Ὁμοιάζει μὲ τὴν περίπτωση ποὺ ὁ σύζυγος πεθαίνει κατὰ τὴ διάρκεια τῆς κυήσεως καὶ τὸ παιδὶ γεννιέται πλέον ὀρφανό.

Παρὰ ταῦτα, ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ προϋπέθετε τὴν ἐκ προτέρων σύμφωνη γνώμη τοῦ συζύγου, εἶναι ἠθικὰ προβληματικὴ πράξη, δεδομένου ὅτι σημαίνει γέννηση παιδιοῦ ἐκ τῶν προτέρων ὀρφανοῦ.

Θέματα κληρονομικοῦ δικαίου καὶ ἄλλα νομικὰ θὰ ἔπρεπε ὁπωσδήποτε νὰ ρυθμισθοῦν πρὸς ἀποφυγὴν μελλοντικῶν προβλημάτων, ἀλλὰ κάτι τέτοιο δὲν εἶναι πάντοτε δυνατὸν νὰ προβλέψει ἀνεπιθύμητες ἐξελίξεις.

Τεκνοποίηση ἄγαμης μητέρας

Ἡ τεκνοποίηση στὴ φύση της ἀποτελεῖ καρπὸ ἑνώσεως δύο ἑτεροφύλων προσώπων καὶ φυσικὰ πνευματικῶς ὁρωμένη προϋποθέτει τὴν καθαρή, ἀμοιβαία καὶ ἀποκλειστικὴ ἀγάπη τῶν δύο συζύγων. Εἶναι καρπὸς σχέσης.

Στὴ συγκεκριμένη περίπτωση, τὸ παιδὶ δὲν ἔρχεται γιὰ νὰ ἐπισφραγίσει μία ἱερὴ σχέση συνδέσμου ἀγάπης τῶν δύο γονέων, ἀλλὰ γιὰ νὰ ἱκανοποιήσει μία προσωπικὴ ἀπόφαση καὶ ἐν πολλοῖς ἕνα θέλημα μιᾶς γυναίκας. Ὅπως γιὰ νὰ γεννηθεῖ ἕνας ἄνθρωπος χρειάζεται ἕνα σπερματοζωάριο καὶ ἕνα ὠάριο, ἔτσι ἀπαιτοῦνται καὶ δύο γονεῖς, ὁ πατέρας καὶ ἡ μητέρα. Καὶ ὅπως ἡ γονιμοποίση δὲν γίνεται μεταξὺ δύο ὁμοίων γενετικῶν κυττάρων, ἀλλὰ μὲ τὴν ἕνωση δύο συμπληρωματικῶν, ἔτσι καὶ οἱ δύο γονεῖς θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἑτερόφυλοι.

Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἐπειδὴ κάπου ἐπιτρέπεται ἡ υἱοθεσία ἀπὸ ἄγαμη γυναῖκα πρέπει νὰ ἐπιτραπεῖ καὶ ἡ τεκνοποίηση δὲν εἶναι ἰσχυρό, διότι στὴν πρώτη περίπτωση τὸ παιδὶ ἤδη ὑπάρχει καὶ υἱοθετεῖται προκειμένου νὰ τύχει φροντίδας, ἐνῶ στὴ δεύτερη γεννιέται ἕνα παιδὶ ἐκ προοιμίου ὀρφανὸ ἀπὸ πατέρα, καὶ μὲ αὐξημένη τὴ σχετικὴ πιθανότητα καθολικῆς ὀρφάνιας, δεδομένου ὅτι ἔχει ἕναν γονέα καὶ ὄχι δύο. Αὐτὸ ἰσχύει καὶ στὴν περίπτωση τῆς μεταθανάτιας γονιμοποίησης.

Παρένθετη καὶ ὑποκατάστατη μητρότητα

Παρένθετη μητρότητα εἶναι ὅταν ἀναλαμβάνει τὴν κυοφορία μία ἄλλη γυναῖκα, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως θὰ μποροῦσε νὰ δωρήσει καὶ τὸ ὠάριό της.

Ἡ περίπτωση αὐτὴ εἶναι ἠθικὰ πιὸ περιπεπελεγμένη καὶ τοῦτο διότι πρῶτον ἡ γυναῖκα αὐτὴ εἶναι γνωστὴ καὶ ὡς τέτοια ἀποτελεῖ τρίτο πρόσωπο ποὺ παρεμβαίνει στὴ σχέση τῶν συζύγων καὶ δεύτερον διότι θὰ μποροῦσε νὰ αἰσθανθεῖ ἡ ἴδια ὡς μητέρα, δεδομένου ὅτι ἡ κύηση εὐνοεῖ μία τέτοια σχέση κυοφορούσης καὶ κυήματος ὡς ἐκ τῆς φὐσεώς της. Ἔστω καὶ ἂν ὑπάρχουν νομικὲς προστασίες γιὰ κάτι τέτοιο, τυχὸν κακὴ διαχείριση δικαιολογημένων ἀλλὰ ἀνεξέλεγκτων συναισθημάτων, θὰ μποροῦσε νὰ διαταράξει καὶ τὶς σχέσεις τοῦ ζεύγους μὲ τὴν παρένθετη μητέρα, ἀλλὰ καὶ νὰ προκαλέσει κρίση σύγχυσης στὸ παιδὶ ὡς ἐκ τοῦ αἰσθήματος ὅτι ἔχει δύο μητέρες. Ἐκτὸς τούτου θὰ μποροῦσε νὰ ἀνακύψουν προβλήματα ὅπως τὰ ἀκόλουθα:

1) Τί θὰ συμβεῖ στὴν περίπτωση ποὺ οἱ γενετικοὶ γονεῖς πεθάνουν ἢ ὕστερα ἀπὸ προγεννητικὸ ἔλεγχο ἢ ἀπὸ κάποια ἄλλη αἰτία (π.χ. διαζύγιο), οἱ μὲν γενετικοὶ γονεῖς ἐπιθυμοῦν τὴ διακοπὴ τῆς κύησης ἡ δὲ κυοφοροῦσα μητέρα τὴν ἀρνεῖται;
Ἤδη τὸν περασμένο Αὔγουστο, ἀναστατώθηκε ὁ κόσμος ὅταν ἕνα ζευγάρι Αὐστραλῶν ἐγκατέλειψαν τὸ ἕνα ἀπὸ τὰ δύο δίδυμα νεογέννητα στὴν 21 ἐτῶν Ταϊλανδὴ παρένθετη μητέρα, ἐπειδὴ γεννήθηκε μὲ σύνδρομο Down. Ἡ Ταϊλανδὴ βρέθηκε μέσω πρακτορείου, προκειμένου νὰ κυοφορήσει τὸ παιδί, κατὰ τὸν 5ο μήνα διαγνώσθηκε ἡ πάθηση, τὸν 7ο μήνα οἱ γονεῖς τῆς ζήτησαν νὰ διακόψει τὴν κύηση καὶ αὐτὴ ἀρνήθηκε, εἶναι δὲ πάμφτωχη μητέρα δύο ἄλλων τέκνων. Τελικὰ τὸ παιδὶ γεννήθηκε καὶ μὲ ἐπιπρόσθετα σοβαρὰ προβλήματα ποὺ ἀπαιτοῦν πολυέξοδες διορθωτικὲς ἐπεμβάσεις, παρέμεινε στὴν Ταϊλάνδη, ζεῖ χωρισμένο ἀπὸ τὴν δίδυμη ἀδελφή του, ἀποξενωμένο ἀπὸ τοὺς γενετικοὺς καὶ νόμιμους γονεῖς του, μέσα στὴ φτώχεια, κυριολεκτικὰ στὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ.

2) Πῶς μποροῦν νὰ ρυθμισθοῦν προβλήματα ποὺ ἀνακύπτουν ἀπὸ τὴν ἀπρόσεκτη ζωὴ τῆς κυοφορούσης (π.χ. κάπνισμα, χρήση ἀλκοόλ ἢ ναρκωτικῶν οὐσιῶν, ὑπερβολικὲς καὶ μὴ προσεκτικὲς δραστηριότητες κ.λπ.), ἢ ἀπὸ ἄγχη, ἐντάσεις, ψυχικὲς ἀστάθειες καὶ ἀνωμαλίες ποὺ σίγουρα ἐπηρεάζουν τὸ ἔμβρυο ἢ ἀπὸ ξαφνικὴ σοβαρὴ ἀσθένεια κ.λπ.;

3) Ἡ παρένθετη μητέρα εἶναι λίγο ἀπίθανο νὰ ἔχει ἤδη ἡ ἴδια γεννήσει τὰ δικά της παιδιὰ καὶ νὰ ἔχει ἱκανοποιήσει τὴν ἀνάγκη τῆς μητρότητας (ἐκτὸς ἂν εἶναι συγγενὴς ἢ πρόκειται νὰ ἀμειφθεῖ ἱκανοποιητικά, ποιός ὁ λόγος νὰ ὑποβληθεῖ στὴν ταλαιπωρία τῆς ἐγκυμοσύνης;). Ἡ λογικὴ καὶ ἡ ἐμπειρία λέγουν ὅτι τὸ πιθανότερο εἶναι νὰ εἶναι γυναῖκα ποὺ δὲν τῆς ἔχει δοθεῖ ἡ δυνατότητα τῆς κυοφορίας. Αὐτό ὅμως αὐξάνει τὴν πιθανότητα ἔντονου συνδέσμου μὲ τὸ παιδί, μὲ ἀπρόβλεπτες συνέπειες καὶ συναισθηματικὲς ἢ πρακτικὲς δυσκολίες ἢ εἰσάγει τὸν πειρασμὸ τῆς κυοφορίας μὲ ἀμοιβή, ἀπὸ γυναῖκες μὲ οἰκονομικὴ ἀνάγκη, πράγμα ποὺ δύσκολα ἐλέγχεται. Ἤδη στὴν Ἑλλάδα, ποὺ ἡ χαλαρότητα τῶν διατάξεων τοῦ πρόσφατου νόμου τὴν κατέστησε «προνομιακὸ προορισμό» μεταξὺ τῶν χωρῶν τῆς Εὐρώπης, οἱ περισσότερες παρένθετες μητέρες εἶναι ἀλλοδαπές, κυρίως τσιγγάνες ἢ πολωνές, μὲ μέσο ὅρο ἀμοιβῆς τὶς 10.000€. Ἐπιπλέον ἡ μέθοδος μπορεῖ νὰ ἐπιλέγεται ὄχι λόγῳ φυσικῆς ἀνεπαρκείας, ἀλλὰ μὲ ἐπιχείρημα τὴ γυναικεία χειραφέτηση, τὴν ἐπαγγελματικὴ καριέρα ἢ τὴ διατήρηση τῆς σωματικῆς ὡραιότητας, κίνητρα ἀπαξιωτικὰ γιὰ τὴ ζωή.

Δ. Περίπτωση βιασμοῦ ἢ αἱμομειξίας ἢ κινδύνου τῆς ζωῆς τῆς μητέρας

Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς δὲν ὑπάρχει ἐπιθυμία θανατώσεως τοῦ ἐμβρύου. Ἀναγνωρίζουμε ὅτι ὁ θάνατός του εἶναι μία πολύ λυπηρὴ συνέπεια. Σὲ κάθε ἄλλη περίπτωση, ἡ ἄμβλωση ἀποτελεῖ ἄμεσο στόχο. Ἡ διαφορὰ στὴν πρόθεση εἶναι ἰδιαίτερα σημαντικὴ στὴν ἀνθρώπινη ψυχή. Παρὰ ταῦτα τὸ δίλημμα εἶναι ἐξαιρετικὰ ἐπιτακτικό. Ὑπάρχουν ἀκραῖες περιπτώσεις ποὺ κάποιες ἐκκλησίες ἔχουν κάνει σιωπηρῶς δεκτὴ τὴν ἄμβλωση, ἀσφαλῶς κατ’ οἰκονομίαν. Παρὰ ταῦτα, ὑπάρχει ὁ ἰσχυρὸς ἀντίλογος ὅτι τὴν οἰκονομία δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν προτείνουν ἐκ τῶν προτέρων δικαιολογῶντας τὴν πράξη, ἀλλὰ νὰ τὴν ἐφαρμόσουν ἐκ τῶν ὑστέρων ὡς θεραπευτικὴ τῆς τραυματισμένης συνειδήσεως τῶν ἐμπλεκομένων γυναικῶν.

Ε. Πρόκληση τοκετοῦ μὴ βιώσιμου παιδιοῦ (π.χ. μὲ ἀνεγκεφαλία)

Τὰ παιδιὰ μὲ συγγενῆ ἀνεγκεφαλία δὲν εἶναι βιώσιμα. Ἡ περίπτωση αὐτή, ἀκόμη καὶ ἂν τὸ παιδὶ κατὰ ἰατρικὴ ἐκτίμηση θὰ κατάφερνε νὰ γεννηθεῖ φυσιολογικά, χρήζει ἀναλύσεως.

Ἀπὸ ἐκκλησιαστικῆς ἀπόψεως ὁ προκλητὸς τοκετὸς θὰ μποροῦσε νὰ βοηθήσει ὥστε τὸ ἔμβρυο νὰ γεννηθεῖ ζωντανὸ καὶ συνεπῶς νὰ τύχει κάποιας ἀγάπης καὶ φροντίδας ἔστω καὶ λίγων ὡρῶν, ἀκόμη καὶ τῆς χάριτος καὶ εὐλογίας τοῦ βαπτίσματος. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοια, ὁ προκλητὸς τοκετὸς δὲν ἔχει χαρακτηριστικὰ ἐπίσπευσης τοῦ θανάτου ἢ τρόπον τινὰ ἄμβλωσης, ἀφοῦ ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι ἡ θανάτωση τοῦ ἐμβρύου ἀλλὰ ἡ ἔνδυσή του μὲ τὴν ἀγάπη μας καὶ τὴ χάρι τοῦ Θεοῦ.

Συναφὴς μὲ τὴν περίπτωση αὐτήν εἶναι ἡ τερατογενετικὴ κυοφορία. Συχνὰ γυναῖκες μπορεῖ νὰ ἔχουν δεχθεῖ φαρμακευτικὴ ἀγωγὴ μὲ κυτταροστατικὸ φάρμακο, τὸ ὁποῖο στὴν ἐγκυμοσύνη λειτουργεῖ τερατογενετικά (π.χ. ἐμβόλιο κατὰ τῆς ἐρυθρᾶς). Ὁ κίνδυνος νὰ ὁδηγηθοῦμε σὲ τερατογένεση εἶναι μεγάλος. Τὸ δίλημμα εἶναι ἐξίσου ἔντονο.

ΣΤ. Παρεμπόδιση ἐμφύτευσης ἐμβρύου

Ἡ τεχνητὴ καὶ παρεμβατικὴ παρεμπόδιση τῆς ἐμφύτευσης ἑνὸς ἐμβρύου, ποὺ ἀποτελεῖ καὶ μία σύγχρονη καὶ σχετικὰ διαδεδομένη ἀντισυλληπτικὴ μέθοδο, στὴν οὐσία ὁδηγεῖ στὴν θανάτωση τοῦ ἐμβρύου καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἀπορριπτέα.

Ἡ περίπτωση βέβαια ποὺ τυχὸν παρενέργεια ἑνὸς φαρμάκου, τὸ ὁποῖο χορηγεῖται γιὰ νὰ θεραπεύσει μιὰ ἀσθένεια, θὰ ἐνεῖχε τὴν πιθανότητα παρεμπόδισης τῆς ἐμφύτευσης ἑνὸς ἐμβρύου, ἠθικὰ κρινόμενη δὲν ἔχει τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς ἄμβλωσης, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ σκοπός τῆς χορήγησης του, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν ὑπάρχει δυνατότητα ἐλέγχου ἢ ἐπιβεβαίωσης τοῦ γεγονότος.

Ζ. Φύλαξη Ὀμφαλοπλακουντιακοῦ ὑγροῦ (βλαστοκύτταρα)

Τὸ ἐρώτημα αὐτὸ συναντᾶται συχνά, εἶναι ὅμως ἄνευ οὐσίας ὡς πρὸς τὸ ἠθικό του μέρος.
Στὴν πραγματικότητα, ὅπως ἀναφέρει καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἐπιτροπὴ Βιοηθικῆς σὲ σχετικὴ γνωμοδότησή της εἶναι: «ἐξαιρετικὰ περιορισμένη ἡ χρησιμότητα αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ γιὰ τὸν δότη καὶ τοὺς οἰκείους του». Γενικὰ ὑπάρχουν δημόσιες τράπεζες γιὰ κοινὴ χρήση τοῦ ὀμφαλοπλακουντιακοῦ ὑγροῦ καὶ λίγες ἰδιωτικὲς στὴν Εὐρώπη, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ μισὲς καὶ πλέον στὴν Ἑλλάδα καὶ στὴν Κύπρο, προφανῶς ἐκμεταλλευόμενες τὴν μεσογειακὴ συναισθηματικὴ εὐαισθησία μας ὡς λαοῦ. Στὴν Γαλλία, στὴν Ἰταλία καὶ στὴν Ὁλλανδία δὲν ἐπιτρέπεται ἡ λειτουργία ἰδιωτικῶν τραπεζῶν. Ἀρκεῖ κανεὶς νὰ σκεφθεῖ ὅτι στὴν Ἑλλάδα οἱ κατ’ ἔτος γεννήσεις εἶναι περίπου 100.000 παιδιά. Ἂν ἡ φύλαξη κοστίζει κατὰ μέσο ὅρο 2000€, αὐτὸ σημαίνει business ὕψους 200.000.000€.

Τὸ ἠθικὸ ἐρώτημα εἶναι ἂν δικαιολογεῖται ἡ διατήρηση τῶν κυττάρων ἀποκλειστικὰ γιὰ ἰδιωτικὴ χρήση ἢ εἶναι προτιμότερη ἡ διάθεσή τους σὲ κοινὴ χρήση ὥστε νὰ μὴν καταλήξουν νὰ ἀχρηστευθοῦν.

Παραδείγματα - Περίπλοκες συνέπειες

(α)Συνδυασμὸς μεταθανάτιας γονιμοποίησης καὶ παρένθετης μητέρας

Ὁ ἄνδρας πάσχει ἀπὸ καρκῖνο τῶν ὄρχεων. Πρὶν ὑποβληθεῖ σὲ χημειοθεραπεία ἐκφράζει τὴν ἐπιθυμία νὰ φυλάξει σπέρμα του, ὥστε ἂν τυχὸν πεθάνει νὰ τεκνοποιήσει αὐτὴ μετὰ θάνατον. Ἡ γυναῖκα ποὺ εἶχε ἤδη τρία παιδιά τὸ ἀρνεῖται. Σὲ συνεννόηση μὲ τὴ μητέρα καὶ τὴν ἀδελφή του αὐτὸς κρατάει σπέρμα σὲ συγκεκριμένη τράπεζα γενετικοῦ ὑλικοῦ. Τελικῶς, πεθαίνει. Ἡ σύζυγός του ἀρνεῖται νὰ προβεῖ σὲ γονιμοποίηση καὶ τεκνοποίηση καὶ πρὸς ἀποφυγὴ περαιτέρω περιπλοκῶν ζητεῖ ἀπὸ τὴν τράπεζα τὴν καταστροφὴ τοῦ σπέρματος. Ἡ τράπεζα τὸ ἀρνεῖται διότι δὲν εἶναι κληρονόμος τοῦ γενετικοῦ ὑλικοῦ. Κληρονόμοι εἶναι ἡ μητέρα καὶ ἡ ἀδελφὴ τοῦ θανόντος, οἱ ὁποῖες ἀφοῦ ἀσκοῦν ἀνεπιτυχῶς πιέσεις στὴ σύζυγο σπεύδουν σὲ ἀναζήτηση φέρουσας μητέρας. Στὴν περίπτωση, ὅμως ποὺ καταφέρουν νὰ ἀποκτήσουν ἔτσι ἕνα παιδί, αὐτό, πλὴν τῶν ἄλλων προβλημάτων ποὺ θὰ ἔχει, θὰ γεννήσει προβλήματα κληρονομικῆς φύσεως.

(β) Περίπτωση παρέθετης μητρότητος

Τὸ Μονομελὲς Πρωτοδικεῖο Ἀθηνῶν ἔδωσε ἄδεια στὸν Χ.Μ. νὰ ἀποκτήσει παιδὶ μὲ τὴ μέθοδο τῆς παρένθετης κύησης. Μὲ βάση τὴν ἀπόφαση αὐτήν, γεννήθηκαν δίδυμα παιδιά, ἕνα ἀγόρι καὶ ἕνα κορίτσι, τῶν ὁποίων εἶναι πατέρας. Αὐτὸς παντρεύτηκε μὲ πολιτικὸ γάμο γυναῖκα ἄνω τῶν 60 ἐτῶν, ἡ ὁποία ζήτησε ἀπὸ τὸ δικαστήριο νὰ υἱοθετήσει τὰ δίδυμα τέκνα τοῦ συζύγου της. Ὁ εἰσαγγελέας πρωτοδικῶν ἄσκησε ἔφεση στὴν ἀπόφαση τοῦ μονομελοῦς πρωτοδικείου νὰ δώσει ἄδεια τεκνοποίησης με παρένθετη μητέρα στὸν Μ.Χ. καὶ τὸ ἐφετεῖο δικαίωσε τὸν εἰσαγγελέα, ἀφοῦ ἔκρινε ὅτι ἐπὶ παρένθετης κύησης ἡ δικαστικὴ ἄδεια παρέχεται μόνο σὲ γυναῖκα καὶ ὄχι σὲ ἄνδρα. Κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἐφετείου, ὁ Μ.Χ. ἐνῶ ζήτησε καὶ εἶχε νόμιμη ἄδεια γιὰ τεκνοποίηση μὲ φέρουσα μητέρα δὲν εἶναι νόμιμος πατέρας τῶν παιδιῶν, ἐνῶ μητέρα τους θεωρεῖται ἡ παρένθετη μητέρα. Ἂν τώρα αὐτή εἶναι ἔγγαμη ἢ ἔχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, τὰ παιδιὰ ἀποκτοῦν νόμιμο πατέρα τὸν σύζυγο ἢ τὸν σύντροφό της. Ἂν εἶναι ἄγαμη, τότε πατέρας θεωρεῖται ὁ Μ.Χ. ποὺ ζήτησε τὴ γέννησή τους καὶ μητέρα ἡ παρένθετη «δηλαδὴ δύο πρόσωπα ποὺ δὲν ἔχουν ὁποιοδηποτε νομικὸ ἢ ψυχοκοινωνικοσυναισθηματικὸ σύνδεσμο μεταξύ τους καὶ δὲν συμβιώνουν». Τελικὰ οὔτε στὸν Ἄρειο Πάγο λύθηκε τὸ πρόβλημα. Τὸ παιδὶ δὲν ἔχει πατέρα...

(γ) Περίπτωση ἑτερόλογης γονιμοποίησης

Τὸ 1984 ἔγγαμη γυναῖκα ἐπισκέπτεται εἰδικὴ κλινικὴ γονιμοποίησης προκειμένου νὰ τεκνοποιήσει. Πέντε μῆνες μετὰ τὴν πρώτη της ἐπίσκεψη ἔρχεται σὲ διάσταση μὲ τὸν σύζυγό της ἀπὸ τὸν ὁποῖο παίρνει συναινετικὸ διαζύγιο τὸ 1989. Στὸ μεταξύ συνάπτει δεσμὸ μὲ τὸν γιατρό της, ὁ ὁποῖος ἐπίσης περιέρχεται σὲ διάσταση μὲ τὴ σύζυγό του καὶ λαμβάνει διαζύγιο ἐπίσης τὸ 1989. Στὸ διάστημα τῆς σχέσης τους προσπαθοῦν γιὰ 5 χρόνια νὰ τεκνοποιήσουν μὲ τεχνητὴ γονιμοποίηση, πράγμα ποὺ τελικὰ κατορθώνουν τὸ 1989 μὲ δανεικὸ σπέρμα καὶ ὠάριο, ὁπότε καὶ ἀποκτοῦν δίδυμα. Ἀμέσως μετὰ χωρίζουν.

Στὸ δικαστήριο ἡ μητέρα ζητεῖ νὰ θεωρηθεῖ ὁ γιατρὸς ὡς πατέρας τοῦ παιδιοῦ, ἀφοῦ ἀφ’ ἑνὸς μὲν συζοῦσαν μὲ σκοπὸ τὸν γάμο, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ γέννηση τῶν παιδιῶν ἔγινε μὲ τὴ δική του συναίνεση. Τὸ Πρωτοδικεῖο δέχεται τὸ αἴτημα τῆς μητέρας καὶ ὑποχρεώνει τὸν γιατρὸ σὲ καταβολὴ μηνιαίας διατροφῆς ὕψους 120.000 δρχ. Ἀντίθετα ὅμως τὸ Ἐφετεῖο κρίνει πὼς ὁ γιατρὸς δὲν εἶναι πατέρας, ἀφοῦ δὲν εἶναι οὔτε σύζυγος τῆς μητέρας οὔτε γενετικὰ συγγενὴς μὲ τὸ παιδί. Ἡ ὑπόθεση ὁδηγήθηκε στὸν Ἄρειο Πάγο, ὅπου ἐπίσης δὲν λύθηκε τὸ πρόβλημα

(δ) Ἄλλη περίπτωση ἑτερόλογης νομιμοποίησης

Ἕνα νεαρὸ ζευγάρι ὕστερα ἀπὸ τρία χρόνια ἄκαρπης συζυγίας προσφέυγει στοὺς γιατρούς, ὅπου διαπιστώνεται σπερματικὴ ἀδυναμία στὸν σύζυγο. Προτείνεται ἡ ἐξωσωματικὴ γονιμοποίηση μὲ σπέρμα δότη. Τὸ 1992 οἱ γονεῖς ἀποκτοῦν ἕνα κοριτσάκι. Σὲ δύο ὅμως χρόνια οἱ γονεῖς ἀποφασίζουν νὰ χωρίσουν. Ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ὁ πατέρας ζητεῖ νὰ βλέπει τὸ παιδὶ πράγμα ποὺ ἀρνεῖται ἡ μητέρα ἰσχυριζόμενη ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἐκπηγάζει ἀπὸ τὴ γενετικὴ του συγγένεια μὲ τὸ παιδί. Πρὸς ἔκπληξη δὲ ὅλων προσθέτει ὅτι παρὰ ταῦτα ὁ πρώην σύζυγός της ὑποχρεοῦται νὰ τῆς δίνει μηνιαία διατροφή, διότι αὐτὸ ἀπορρέει ἀπο τὸ γεγονὸς ὅτι ἀποφάσισε τὴ σύλληψη τοῦ παιδιοῦ. Μὲ ἄλλα λόγια ὁ πρώην σύζυγός της δὲν εἶναι πατέρας γιὰ νὰ ἀγαπᾶ ἀλλὰ εἶναι πατέρας γιὰ νὰ πληρώνει

(ε) Τὸ πρόβλημα τῶν ὀρφανῶν ἐμβρύων. Περίπτωση Rios

Βρισκόμαστε στὸν Ἰούνιο τοῦ 1981. Ὁ κ. Mario Rios, ἐτῶν 54 καὶ ἡ σύζυγός του Elsa, ἐτῶν 37, ἀπὸ τὸ Λὸς Ἄντζελες, ἐπειδὴ ἀδυνατοῦν νὰ ἀποκτήσουν παιδί, προσφεύγουν στὴ μέθοδο τῆς ἐξωσωματικῆς γονιμοποίησης (IVF). Λόγω τῆς ἡλικίας της, ἡ κ. Rios ἀδυνατεῖ νὰ ἐνταχθεῖ σὲ πρόγραμμα στὶς ΗΠΑ καὶ γι ̓ αὐτὸ μεταβαίνει στὸ Queen Victoria Medical Center τῆς Μελβούρνης στὴν Αὐστραλία. Ὁ κ. Rios ἀπὸ προηγούμενο γάμο του ἔχει ἐνήλικο γυιό, ἡ δὲ σύζυγός του εἶχε κόρη, ἡ ὁποία ὅμως ἔχασε τὴ ζωή της ἀπὸ ἀτύχημα τὸ 1978, σὲ ἡλικία 10 ἐτῶν. Κατὰ τὴ διαδικασία τῆς ἐξωσωματικῆς γονιμοποίησης ἐλήφθησαν τρία ὠάρια ἀπὸ τὴν κ. Rios, ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Rios εἶχε πρόβλημα στὸ σπέρμα του, ἡ γονιμοποίηση ἔγινε μὲ σπέρμα δότη ἀπὸ τὴ Μελβούρνη. Τὸ ἕνα ἀπὸ τὰ τρία ἔμβρυα ἐμφυτεύθηκε στὴν μήτρα τῆς κ. Rios καὶ τὰ ἄλλα δύο κατεψύγησαν γιὰ τὸ ἐνδεχόμενο μελλοντικῆς ἐμφύτευσης.

Μετὰ ἀπὸ 10 μέρες, τὸ ἔμβρυο ἀπεβλήθη καὶ τὸ ζεῦγος, χωρὶς νὰ ἐκφράσει τὶς ἐπιθυμίες καὶ τοὺς στόχους του γιὰ τὸ μέλλον τῶν δύο ἐμβρύων, ἀναχώρησε γιὰ τὴ Νότιο Ἀμερική, ὅπου υἱοθέτησε ἕνα παιδάκι. Ἀτυχῶς, τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1983, σὲ ἀεροπορικὸ δυστύχημα ξεκληρίσθηκε ὁλόκληρη ἡ οἰκογένεια.

Ἐπειδὴ τὸ ζεῦγος Rios ἦταν ἰδιαζόντως εὔπορο, ἄρχισε ἡ διαμάχη γιὰ τὴν κληρονομιὰ τῆς μεγάλης τους περιουσίας. Στὸ ἀδιέξοδο τῆς συνεννοήσεως, τὴν ἀπάντηση ἔδωσε τὸ ἀδιέξοδο τῆς λύσεως, μιὰ ποὺ σὲ κάποιο σημεῖο μιὰ μερίδα συγγενῶν, ποὺ ἔνοιωθε πὼς χάνει τὴν ὑπόθεση, ἔφερε στὴν ἐπιφάνεια τὴν ὕπαρξη τῶν δύο ὀρφανῶν ἐμβρύων, ποὺ διετηροῦντο σὲ κατάσταση καταψύξεως στὴν Αὐστραλία.

Τὰ ἐρωτήματα ἦταν ποικίλα, ἡ δὲ νομοθεσία ἀνέτοιμη νὰ τὰ ἀντιμετωπίσει. Ἂς δοῦμε
μερικὰ ἀπὸ αὐτά:

1. Ποιά νομοθεσία ἔπρεπε νὰ ἐπιληφθεῖ τοῦ θέματος: ἡ ἀμερικάνικη (ἀφοῦ ἦταν ἀμερικανοὶ πολίτες), ἡ αὐστραλέζικη (ἀφοῦ τὰ ἔμβρυα συνελήφθησαν καὶ διατηρήθηκαν στὴν Αὐστραλία) ἢ ἡ νοτιοαμερικάνικη, ὅπου συνέβη τὸ ἀτύχημα καὶ ζοῦσε ἡ οἰκογένεια;

2. Ποιά ἀπὸ τὶς τρεῖς προηγούμενες νομοθεσίες ἦταν ὥριμη νὰ ἐπιλύσει τὸ κληρονομικὸ πρόβλημα;

3. Ὁ νόμος τῆς Καλιφόρνιας ἀναφέρεται στὸ παιδὶ μετὰ τὴ γέννηση καὶ ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα τῆς πατρότητος σ ̓ αὐτὸν ποὺ ἀποφασίζει τὴ γέννηση ἑνὸς παιδιοῦ μὲ ἑτερόλογη σπερματέγχυση καὶ ὄχι στὸν δότη τοῦ σπέρματος. Δὲν περιλαμβάνει ὅμως καμμία διάταξη γιὰ τὴν πατρότητα τῶν ἐμβρύων.

4. Καμμιὰ νομοθεσία δὲν περιελάμβανε τότε τὸ status τοῦ ἐμβρύου, ἀλλὰ καὶ τὸν κληρονομικὸ ρόλο τῆς φέρουσας μητέρας ποὺ θὰ τὸ κυοφοροῦσε.

5. Ὁ νόμος τῆς Αὐστραλίας γιὰ τὴν περίπτωση τοῦ θανάτου ἀμφοτέρων τῶν γονέων ἐκχωροῦσε τὴν ἁρμοδιότητα γιὰ τὸ μέλλον τῶν ἐμβρύων στὸ νοσοκομεῖο ποὺ ἦταν ὑπεύθυνο γιὰ τὴν κατάψυξή του. Αὐτὴ ἡ ἁρμοδιότητα τί συνέπειες εἶχε στὰ κληρονομικὰ δικαιώματα τοῦ νοσοκομείου;

Τελικὰ ἡ πολιτεία τῆς Βικτώριας συνέστησε τὴν Waller Committee, ἡ ὁποία ὑπέδειξε τὴν καταστροφὴ τῶν ἐμβρύων, ἡ δὲ ἁρμόδια ἐπιτροπὴ τοῦ πολιτειακοῦ Κοινοβουλίου ὑπεστήριξε τὴν ἄποψη ἐμφυτεύσεως σὲ μήτρα φέρουσας μητέρας, χωρὶς ὅμως κανένα κληρονομικὸ δικαίωμα. Γιὰ χρόνια τὰ ἔμβρυα διατηροῦντο κατεψυγμένα στὸ Queen Medical Center τῆς Μελβούρνης, ἡ περιουσία παρέμενε δεσμευμένη στὸ Los Angeles, τὸ πρόβλημα ἄλυτο στὰ δικαστήρια, τὰ νομοθετικὰ σώματα καὶ τὶς ἐπιτροπές, ἡ δὲ ἀπορία τοῦ γιατί ὅλα αὐτὰ ἀναπάντητη στὸ μυαλὸ καὶ τὴ συνείδηση κάθε ἐχέφρονος καὶ εὐαισθητοποιημένου ἀνθρώπου.

ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

Θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι στὴν ποιμαντικὴ διαχείριση τῶν ποικίλων θεμάτων καὶ τὴν ἠθικὴ θεώρηση τῶν πράξεων, ὑπάρχει μία διαβάθμιση. Ὑπάρχει αὐτὸ ποὺ ἡ Ἐκκλησία εὐλογεῖ, αὐτὸ ποὺ οἰκονομεῖ, αὐτὸ ποὺ ἀνέχεται καὶ αὐτὸ ποὺ ἀπαγορεύει.

Α.

Στὸ θέμα τῆς ἀναπαραγωγῆς τοῦ ἀνθρώπου, αὐτὸ ποὺ ἡ Ἐκκλησία εὐλογεῖ εἶναι ὁ γάμος ὡς μυστήριο, ὅπως περιγράφεται στὴν ἀκολουθία καὶ θεολογία της καὶ ἡ διὰ τοῦ φυσικοῦ τρόπου ἕνωση τῶν συζύγων μὲ καρπὸ τὴ γέννηση ἑνὸς νέου ἀνθρώπου μὲ ψυχοσωματικὴ ὀντότητα καὶ αἰώνια προοπτική. Κάθε ἄλλη μορφὴ ἀναπαραγωγῆς δὲν μπορεῖ ἀβίαστα νὰ τύχει τῆς εὐλογίας μας.

Ἡ σύγχρονη ἀναπαραγωγικὴ τεχνολογία ἔχει σημαντικὰ παρέμβει στὸ ἄβατο αὐτῆς τῆς ἱερῆς σχέσεως. Ἡ ἐπιθυμία πρὸς ἀπόκτηση τέκνων εἶναι ὁπωσδήποτε καὶ φυσικὴ καὶ θεμιτὴ καὶ φυσικὰ εὐλογημένη, εἶναι ἡ ἀνταπόκριση τοῦ ἀνθρώπου στὴν ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ: «αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε» (Γέν. α ́ 22). Ἀποτέλεσμα τῆς τεχνολογικῆς παρέμβασης στὴ διαδικασία ἀναπαραγωγῆς εἶναι ὅλες οἱ προαναφερθεῖσες δυνατότητες, οἱ ὁποῖες ὅμως σχεδὸν στὸ σύνολό τους δὲν θεραπεύουν μόνο μιὰ ἐνδεχόμενη ἀνεπάρκεια, ἀλλὰ ἐπιβάλλουν ὅρους συχνὰ ξένους πρὸς τὴ φύση καὶ τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ, οἱ ὁποῖοι ἱκανοποιοῦν ἀποκλειστικὰ τὸ ἀνθρώπινο θέλημα.

Αὐτὸ ποὺ ἡ Ἐκκλησία εὐλογεῖ καὶ πρὸς τὸ ὁποῖο προτρέπει τοὺς ἀνθρώπους εἶναι ἡ ἐμπιστοσύνη στὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. Οἱ παλαιοὶ ἄνθρωποι, ὅταν τοὺς ρωτοῦσαν πόσα παιδιὰ ἔχουν, ἀπαντοῦσαν λέγοντας τὸν ἀριθμὸ καὶ συμπληρώνοντας «τοῦ Θεοῦ». Τὸ ἐρώτημα εἶναι ἂν τελικὰ μὲ ὅλην αὐτὴν τὴν ἔντονη παρεμβατικότητα μποροῦμε νὰ τὸ ποῦμε αὐτό. Ὁ κίνδυνος εἶναι νὰ θεωροῦμε τὰ παιδιά μας ὡς δικά μας ἢ προϊόντα τῆς ἰατρικῆς τεχνολογίας καὶ ὄχι τοῦ Θεοῦ. Ἡ λάθος χρήση τῆς τεχνολογίας θὰ μποροῦσε ἀντὶ νὰ βοηθήσει τὴν ἀναπαραγωγή, νὰ ἐκτοπίσει τὸν Θεό. Καὶ ἴσως αὐτὸ εἶναι ποὺ θὰ πρέπει νὰ ἔχουν κατὰ νοῦν οἱ πνευματικοί.

Πρὶν λοιπὸν σκεφθοῦμε τὴν οἰκονομία στὴν ἀντιμετώπιση συγκεκριμένων προβλημάτων καὶ πρὶν ὑποχωρήσουμε συναισθηματικὰ στὴν πίεση τοῦ θελήματος τῶν γονέων ποὺ μᾶς πλησιάζουν, εἶναι ἀπόλυτα ἀναγκαῖο νὰ μὴ τοὺς στερήσουμε ἀπὸ τὴ δυνατότητα νὰ ἀποκτήσουν τέκνο ὡς σημεῖο τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, μὲ μέσα εὐλαβείας, πίστεως καὶ ἐμπιστοσύνης στὸ θέλημά Του (εὐχέλαια, σαρανταλείτουργα, τάματα, προσφυγὴ στὴν προσευχὴ κ.λπ.). Εἶναι ἀνάγκη ἐμεῖς ὡς πνευματικοὶ νὰ πιστέψουμε ὅτι τὰ ποσοστὰ μιᾶς «πνευματικῆς» γονιμοποίησης μπορεῖ νὰ εἶναι μεγαλύτερα ἀπὸ αὐτὰ τῆς τεχνητῆς. Καὶ τὰ παιδιὰ ποὺ αὐτὴ προσφέρει ἔρχονται μὲ ἐμφανῆ κληρονομιὰ χάριτος.

Β.

Μὲ βάση ὅλα αὐτά, ἡ Ἐκλησία θὰ μποροῦσε νὰ κάνει καὶ σωστὴ χρήση τῆς οἰκονομίας της, ἐκεῖ ποὺ οἱ ἄνθρωποι δὲν εἶναι ὥριμοι νὰ δεχθοῦν τὴν ἀκριβειά της. Τότε θὰ μποροῦσε νὰ «ἐπιτρέψει», δηλαδὴ νὰ δεχθεῖ κατ’ οἰκονομίαν τὴν τεχνητὴ σπερματέγχυση ἢ καὶ γονιμοποίηση ὡς θεραπευτικὴ ὑποβοήθηση στὶς περιπτώσεις ποὺ ὑπάρχει ἀναπαραγωγικὴ ἀνεπάρκεια. Αὐτὸ μὲ τὴν προϋπόθεση ὅτι οἱ σύζυγοι εἶναι νόμιμα καὶ ἐκκλησιαστικῶς συνεζευγμένοι, ὅτι τὰ ὠάρια καὶ σπερματοζωάρια εἶναι δικά τους καὶ ὄχι τρίτων ἐκ δανεισμοῦ καὶ ὅτι δὲν προκύπτουν πλεονάζοντα ἔμβρυα μὲ προοπτικὴ ἐνδεχόμενης καταστροφῆς τους, παρὰ μόνον μὲ δεδομένη τὴν μελλοντικὴ ἐμφύτευσή τους στὴ μητέρα.

Γ.

Ὅσον ἀφορᾶ στὸ ἐνδεχόμενο προεμφυτευτικοῦ ἢ προγεννητικοῦ ἐλέγχου, μὲ δεδομένο ὅτι γενικῶς δὲν ὑπάρχει θεραπευτικὴ προοπτικὴ γιὰ τυχὸν διαγνωσθεῖσες παθήσεις στὴν ἐμβρυικὴ φάση, οὔτε πάλι θὰ συνιστᾶτο σὲ καμμία περίπτωση καταστροφὴ τῶν ἐμβρύων ἢ διακοπὴ τῆς κυήσεως ἀντίστοιχα, τὸ καλύτερο εἶναι δίχως ἐντάσεις νὰ ὑποδείξουμε στὸ ζευγάρι νὰ περάσουν τὴν περίοδο τῆς ἐγκυμοσύνης περισσότερο προσευχόμενοι καὶ λιγότερο ἀγωνιῶντες, ἀποφεύγοντας ἔτσι τὴν ἀποδυνάμωση μέσα τους τῆς ἐμπιστοσύνης στὸν Θεό, χωρὶς νὰ ἐπιμένουμε σὲ λεπτομέρειες ποὺ οὐσιαστικὰ ἀγνοοῦμε ἢ σὲ ἀναλύσεις ποὺ μᾶς ὑπερβαίνουν.

Δ.

Μὲ κανέναν τρόπο δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποδείξουμε τίποτε ἄλλο ὅσο καὶ ἂν πιεζόμεθα ἀπὸ τοὺς πιστούς. Ἂς ἀποφασίσουν καὶ ἂς ἐπιλέξουν μόνοι τους οἱ σύζυγοι. Γιὰ μᾶς, ὡς Ἐκκλησία, ἡ κόκκινη γραμμὴ εἶναι ἡ καταστροφὴ τῶν ἐμβρύων, ἡ διακοπὴ τῆς κυήσεως καὶ ἡ διατάραξη τῆς ἰσορροπίας τῆς σχέσης τῶν συζύγων. Αὐτὰ ποὺ εὐλογεῖ ὁ Θεός, τὴν ζωή καὶ τὸν γάμο, δὲν μποροῦμε μὲ κανέναν τρόπο νὰ τὰ καταστρέψουμε.

Ε.

Αὐτὸ ποὺ μένει εἶναι νὰ ὑπογραμμίσουμε τὴ σημασία ποὺ ἔχει ἡ προσευχή, ἡ προσφυγὴ στὴν παρέμβαση τοῦ Θεοῦ, ἡ δοξολογία καὶ εὐχαριστία γιὰ τὰ δῶρα Του, ἡ ἐμπιστοσύνη στὸ ὅποιο ἅγιο θέλημά Του, ἡ συναίσθηση ὅτι τὰ παιδιὰ δὲν εἶναι δικά μας ὡς πρὸς τὴν προέλευσή τους, ἀλλὰ εἶναι πρωτίστως τοῦ Θεοῦ, κι ἐμεῖς συναινοῦμε ὡς συνεργοί Του καὶ ἀναλαμβάνουμε τὴν εὐθύνη τῆς ἀνατροφῆς τους. Ἡ ἐπιμονὴ στὴν ἀπαίτηση νὰ κάνουμε ὅσα παιδιὰ θέλουμε, ὅποτε θέλουμε, κάτω ἀπὸ ὅποιες συνθῆκες, ὅρους καὶ προϋποθέσεις ἐμεῖς ὁρίζουμε, νὰ εἶναι ὅπως ἐμεῖς θέλουμε καὶ ὁπωσδήποτε ἐπειδὴ ἐμεῖς τὸ θέλουμε, εἶναι καὶ ἐσφαλμένη, ἀλλὰ καὶ ἐφάμαρτη, διότι ὑποκαθιστᾶ τὴν ἱερὴ βούληση τοῦ Θεοῦ μὲ τὸ ὁπωσδήποτε ἐγωιστικὸ δικό μας θέλημα. Αὐτὰ καὶ θὰ μπορούσαμε καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ τὰ ποῦμε μετὰ διακρίσεως, εὐγενείας, σεβασμοῦ καὶ ἀγάπης, ἀλλὰ καὶ μετὰ σαφηνείας καὶ σταθερότητος σὲ ὅσους μᾶς προσεγγίζουν καὶ ζητοῦν τὴ συμβουλή μας.

Ὅλα τὰ ὑπόλοιπα, μετὰ τὶς ὅποιες ὑποδείξεις καὶ νουθεσίες μας, τὰ ἀφήνουμε στοὺς ἰδίους νὰ τὰ ἀποφασίσουν. Δὲν εἶναι ἁρμοδιότητα καὶ εὐθύνη μας νὰ ἀποφασίζουμε γιὰ τοὺς πιστούς, ἀλλὰ νὰ τοὺς δείχνουμε τὸν δρόμο τῆς πρὸς τὸν Θεὸ ὁμοιώσεώς τους, τὴν ὁδὸ τοῦ ἐξαγιασμοῦ τους, νὰ τοὺς δίνουμε ὅλον τὸν χῶρο τῆς ἐλευθερίας τους, νὰ τοὺς ἐντάξουμε στὴν προσευχή μας καὶ φυσικὰ νὰ τοὺς περιμένουμε μὲ θεραπευτικὴ διάθεση μετὰ τὶς ἀποφάσεις τους.

ΣΤ.

Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα θὰ ἔπρεπε ἐμεῖς ὡς Σύνοδος νὰ ἀποφασίσουμε γιὰ ὁρισμένα πρακτικὰ θέματα, ὅπως τυχὸν περιορισμοὺς στὴν ἀναδοχὴ κατὰ τὴν βάπτιση, ἐνδεχόμενη ἐπιβολὴ ἐπιτιμίων πρὸς ἀφύπνιση καὶ μετάνοια καὶ κανονικὲς κατευθύνσεις στοὺς πνευματικούς. Ἔτσι γιὰ παράδειγμα θὰ μποροῦσε, σὲ συνεργασία μὲ τὴν Ἐπιτροπὴ Βιοηθικῆς, ἡ Ἐπιτροπὴ Νομοκανονικῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου νὰ ἀποφανθεῖ σὲ θέματα ὅπως:

• Πόσο μητέρα εἶναι ἡ παρένθετη ἐξ ἐπόψεως ἐκκλησιαστικῆς; Ποιά ἡ σχέση της μὲ τὸ μὴ γενετικὰ συγγενὲς μὲ αὐτὴν παιδὶ ποὺ γέννησε; Μπορεῖ ο πάτέρας, ἂν χωρίσει, νὰ παντρευτεῖ τὴν παρένθετη μητέρα ἢ κωλύεται;.

• Ποιά ἡ σχέση ἐπίσης καὶ τῆς νομικῆς μητέρας μὲ τὸ τέκνο της, τὸ ὁποῖο ἐκυοφόρησε μὲν ἡ ἴδια ἀλλὰ μὲ δανεικὸ ὠάριο, καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι γενετικὰ συγγενὴς μαζί του; Τελικά, τί ὁρίζει γιὰ τὴν Ἐκκλησία τὴ μητρότητα καὶ μὲ ποιό αἰτιλογικὸ; ὁ τοκετός ἢ τὸ ὠάριο; τὸ ποιός γέννησε ἢ ἡ γενετικὴ συγγένεια ἢ ἡ ἀπόφαση γέννησης;

• Μπορεῖ ἡ παρένθετη μητέρα ἢ ὁ ἐνδεχομένως γνωστὸς δότης σπέρματος νὰ γίνει ἀνάδοχος; Καὶ ἂν ὄχι, μὲ ποιό αἰτιολογικό;

• Ποιά ἡ σχέση συγγενείας μεταξὺ δύο μὴ γενετικὰ συγγενῶν ἀδελφῶν κατὰ τὸ κανονικὸ δίκαιο; Δύο παιδιὰ τῆς ἴδιας παρένθετης μητέρας, μὴ γενετικὰ συγγενῆ μεταξύ τους, ἐπιτρέπεται νὰ παντρευτοῦν;

• Ἕνα ἀγόρι ποὺ γεννήθηκε μὲ ὁμόλογη γονιμοποίηση τί σχέση ἔχει κατὰ τὸ κανονικὸ δίκαιο μὲ μιὰ πρώτη ἐξαδέλφη του ποὺ γεννήθηκε μὲ ἀμφίπλευρη ἑτερόλογη, δεδομένου ὅτι τὰ παιδιὰ αὐτὰ εἶναι μὲν πρῶτα ἐξαδέλφια ἐξ ἐπόψεως νομικῆς ἀλλὰ ὄχι γενετικὰ συγγενῆ; Π.χ. ἐμποδίζονται νὰ τελέσουν μεταξύ τους ἐκκλησιαστικὸ γάμο; Καὶ ἂν ναί, μέχρι ποίου βαθμοῦ συγγενείας θὰ ἐμποδιζόταν ἕνας τέτοιος γάμος;

• Πῶς κανονίζεται ἢ ἐπιτιμᾶται ἕνα ζευγάρι, ὅταν ἔχει προχωρήσει σὲ τεχνητὴ γονιμοποίηση μὲ συνέπεια τὴ δημιουργία πλεοναζόντων ἐμβρύων, τὰ ὁποῖα ἢ δὲν πρόκειται ἢ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφυτευθοῦν ἢ ἔχουν καταστραφεῖ; Ἀποτελεῖ κάτι τέτοιο κώλυμα γιὰ τὴν ἱερωσύνη;

• Ἂν ὡς Ἐκκλησία δὲν συναινέσουμε τελικῶς στὴν ἑτερόλογη γονιμοποίηση ἢ παρένθετη μητρότητα, τότε πῶς ἐπιτιμᾶται ἕνα ζευγάρι ποὺ προσέφυγαν σὲ τέτοιες μεθόδους καὶ πῶς ἡ παρένθετη μητέρα;

• Κατὰ τὴν 40ή ἡμέρα ποιός σαραντίζεται; ἡ νομικὴ καὶ γενετικὴ μητέρα ἢ ἡ παρένθετη ἢ καμμία; Τί συμβαίνει ὅταν ἡ νομικὴ μητέρα δὲν εἶναι κἂν γενετική;

• Ἡ ἄγαμη μητέρα σαραντίζεται ἢ κανονίζεται πρῶτα καὶ μετὰ τὴν διαβάζουμε;

• Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ἐκτρώσεως καὶ καταστροφῆς προεμφυτευτικοῦ ἐμβρύου; Στὴν πρώτη περίπτωση τὸ ἔμβρυο ἔχει ἱστολογικὴ δομή καὶ διαμορφωμένα ὄργανα καὶ νευρικὸ σύστημα ὥστε νὰ ἀντιδρᾶ, ἐνῶ στὴ δεύτερη ἡ δομὴ τοῦ ἐμβρύου εἶναι κυτταρικὴ (δὲν ἔχει ἀρχίσει ἡ διαφοροποίηση οὔτε ἡ ὀργανογένεση). Ἡ ἄμεση ἢ ἔμμεση συναίνεση στὴν καταστροφὴ τῶν ἐμβρύων λογίζεται ὡς φόνος καὶ κανονίζεται ἀναλόγως ἢ οἰκονομεῖται ἐπιεικέστερα;

• Βαπτίζεται ἀγόρι καὶ γίνεται κορίτσι. Μὲ ποιό ὄνομα κοινωνεῖ ἢ μετέχει στὰ μυστήρια;
Ἀποτελεῖ κώλυμα ἱερωσύνης ἡ ἀλλαγὴ φύλου σὲ περίπτωση ἐρμαφροδιτισμοῦ ὡς μὴ ἀρτιμέλεια ἢ οἰκονομεῖται;

• Μήπως θὰ ἔπρεπε ὡς Ἐκκλησία νὰ προωθήσουμε τὴν υἱοθεσία καὶ πῶς;

Ζ.

Οἱ περιπτώσεις προγεννητικῆς διαγνώσεως μὲ παθολογικὴ προοπτικὴ εἶναι ὄντως δύσκολες στὴ διαχείρισή τους, μὲ κανέναν ὅμως τρόπο δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποταχθοῦμε στὴν κοσμικὴ λογική ποὺ «θεραπεύει» τὰ ἔμβρυα στερῶντας τους βίαια καὶ πρόωρα τὴν ἐπιβίωση. Τὰ παιδάκια ποὺ γεννιοῦνται μὲ τέτοια προβλήματα, διανοητικὴ ὑστέρηση, νευρομυϊκὲς παθήσεις κ.λπ. πρέπει να τὰ ἀγκαλιάσουμε σὰν παιδιὰ τοῦ Θεοῦ. Σὰν νὰ εἶναι πολὺ καλά, πιὸ σοφά, πραγματικὰ ὄμορφα. Καὶ ἔτσι ἐνῶ μᾶς κουράζουν, ἐνῶ μᾶς προξενοῦν λύπη, ἐνῶ παρουσιάζουν ἀλλοιωμένα χαρακτηριστικά, ἐνῶ δὲν μποροῦν νὰ προσφέρουν πολλά, ἐμεῖς τὰ νοιώθουμε ὡς πολύτιμα, ὡς ἐπιθυμητὰ καὶ ὡς ἰδιαίτερα ἀγαπητά. Αὐτὰ δὲν διαψεύδουν τὸν Θεό. Αὐτὰ τὸν ἐπιβεβαιώνουν. Εἶναι «τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου, ἃ ἐξελέξατο ὁ Θεός, καὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ τὰ ἐξουθενημένα» (Α ́ Κορ. α ́ 27). Δὲν ὑπάρχουν γιὰ νὰ τὰ «βοηθοῦμε», ἀλλὰ γιὰ νὰ μᾶς φωτίζουν καὶ νὰ μᾶς στηρίζουν. Μᾶς δίνουν τὴν ἀφορμὴ νὰ ἐκτιμήσουμε τὸ δῶρο τῆς ὑγείας μας, αὐξάνουν τὴν ἀγάπη, τὴ συμπόνοια καὶ τὴν ἀλληλεγγύη στὸν κόσμο μας, μᾶς βοηθοῦν νὰ συντρίψουμε τὸν ἐγωισμὸ τῆς ψεύτικης παντοδυναμίας μας καὶ νὰ ἀγκαλιάσουμε ταπεινὰ τὸν θησαυρὸ τῆς ἀνθρώπινης φύσης μας. Αὐτὰ κρύβουν ἕναν κόσμο πολὺ πλούσιο, δίπλα στὸν ὁποῖο καλούμεθα νὰ μαθητεύσουμε. Ἡ ἀναπηρία τους ἐμφανίζεται ὡς ἀποτυχία τῆς Δημιουργίας, γι’ αὐτὸ καὶ πάνω τους προβάλλεται ὁ Θεὸς ὄχι ταπεινωμένος ἀλλὰ διαρκῶς ταπεινούμενος, πραγματικὰ «κλώμενος» καὶ «ἐκχυνόμενος». Αὐτὰ ἀντικατοπτρίζουν τὸ πρόσωπο τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, καὶ διασώζουν «τὴν σοφίαν καὶ δύναμιν τοῦ λόγου τοῦ Σταυροῦ» (Α ́ Κορ. α ́18-25).

Η.

Ὅλα αὐτὰ ὅμως, ἀκούγονται τόσο ξένα στὶς σύγχρονες κοινωνίες καὶ ἠχοῦν τόσο παράξενα στὰ αὐτιὰ ἀκόμη καὶ τῶν πιστῶν μας. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὡς Ἐκκλησία στὴν ποιμαντική μας δὲν ἔχουμε μόνο νὰ παλέψουμε μὲ τὰ πάθη τῆς ἀνθρώπινης φύσεως, ἀλλὰ καὶ μὲ μία ἔντονα ἀθεϊστικὴ κοινωνικὴ ἀντίληψη ποὺ ἔχει κυριολεκτικὰ ἰσοπεδώσει τὸν ἄνθρωπο στὸ ἐπίπεδο τῆς ἐφημερότητος καὶ βιολογικότητος, ποὺ ἔχει ἀντικαταστήσει τὰ καθολικὰ καὶ διαχρονικὰ δικαιώματα τοῦ Θεοῦ μὲ τὰ στενὰ ἐγωιστικὰ δικαιώματα τοῦ κάθε ἀτόμου, ποὺ ἔχει μεταλλάξει τοὺς κατὰ φύσιν τρόπους σὲ παρὰ φύσιν ἐπιλογές, ποὺ διαρκῶς παραποιεῖ καὶ περιπλέκει τὸ αὐτονόητο, ποὺ συστηματικὰ προξενεῖ σύγχυση ἀνάμεσα στὸ καλὸ καὶ στὸ κακό, ποὺ παραμορφώνει τὴν ἔννοια τοῦ ἠθικοῦ καὶ ἀγνοεῖ αὐτὴν τοῦ πνευματικοῦ.

Σὲ ἐμᾶς μένει ἁπλῶς, νὰ κατανοοῦμε τὸν ἀγῶνα καὶ τοὺς πειρασμοὺς τοῦ κάθε «κοπιῶντος καὶ πεφορτισμένου» (Ματθ. ια ́ 28) ἀδελφοῦ μας ποὺ μᾶς πλησιάζει, τοὺς ἐπηρεασμοὺς τῆς πιεστικῆς κοσμικῆς ἀντίληψης ὑπὸ τὴν ὁποία ὅλοι ζοῦμε καὶ τὶς ἀδυναμίες τῆς ἀνθρώπινης φύσεως, νὰ ψάχνουμε μέσα στὸν κόσμο τῆς «πλεοναζούσης ἁμαρτίας» τὸ «περίσσευμα τῆς χάριτος» (Ρωμ. ε ́ 20) καὶ νὰ ὁμολογοῦμε ἐν ταπεινώσει τὴν πίστη μας στὸν ἱερὸ προορισμό τοῦ ἀνθρώπου, τὸ νὰ «καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» (Ἐφ. δ ́ 13). Αὐτὸ ἀποτελεῖ καὶ τὸν προορισμὸ τοῦ κάθε πιστοῦ ἀλλὰ καὶ τὴν πεμπτουσία τῆς ἐκκλησιαστικῆς βιοηθικῆς· τὸ νὰ φθάσουμε ὅλοι στὴν κατάσταση τῆς «ἐλευθερίας τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ» (Ρωμ. η ́ 21).

«Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν»

Πηγή: http://cdn.romfea.gr/images/stories/photos/2014/10/romfea/pipinos/mesog-ierarxia.pdf