Ιστορία της Ιεράς Μητροπόλεως Άρτης
Δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια πότε η Άρτα απέκτησε επισκοπικό θρόνο ούτε ποιοι υπήρξαν οι πρώτοι της επίσκοποι. Η πρώτη ιστορική αναφορά στην Άρτα ως επισκοπή γίνεται στο Τακτικόν της εποχής του αυτοκράτορα Μανουήλ Α΄ Κομνηνού (1143–1180). Τότε υπαγόταν στη δικαιοδοσία του Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Νικοπόλεως. Από αυτό συμπεραίνεται ότι η Άρτα αναδείχθηκε σε επισκοπική έδρα τον 12ο αιώνα, περίοδο κατά την οποία η πόλη άρχισε να γνωρίζει ανάπτυξη. Πρώτος γνωστός Επίσκοπος Άρτης αναφέρεται ο Βασίλειος.
Από τον 13ο αιώνα, σύμφωνα με τον χρονογράφο της Ηπείρου Π. Αραβαντινό, η Άρτα αποτέλεσε έδρα Μητροπολίτου με τον τίτλο «Άρτης και Ναυπάκτου, υπέρτιμος και έξαρχος πάσης Αιτωλίας», τίτλος που διατηρήθηκε έως το 1820.
Σημαντική προσωπικότητα της περιόδου αυτής υπήρξε ο λόγιος Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιωάννης Απόκαυκος, ο οποίος διακόνησε κατά την ακμή του Δεσποτάτου της Ηπείρου (1205–1230). Κατά τα χρόνια του, η Άρτα αναδείχθηκε σε δεύτερο εκκλησιαστικό κέντρο της Μητροπόλεως, με τη σύγκληση Συνόδων και την εκλογή αρχιερέων. Την ίδια εποχή, επίσκοπος Άρτης ήταν ο Ιωάννης, σύγχρονος του Ιωάννη Αποκάυκου.
Ο πρώτος Μητροπολίτης Ναυπάκτου που εγκαταστάθηκε στην Άρτα ήταν ο Ματθαίος, πρώην Αρχιεπίσκοπος Λευκάδος, το 1367. Στα επόμενα χρόνια, η έδρα των Μητροπολιτών επανήλθε στη Ναύπακτο. Από το 1507, ο Μητροπολίτης Ευθύμιος φέρει τον τίτλο «Ναυπάκτου και Άρτης», ο οποίος διατηρείται μέχρι την Ελληνική Επανάσταση.
Για πολιτικούς λόγους, κατά ορισμένες περιόδους, η Μητρόπολη υπήχθη στη δικαιοδοσία του Μητροπολίτη Ιωαννίνων, όπως το 1383 και την περίοδο 1808–1813.
Μετά την απελευθέρωση και τη δημιουργία του πρώτου ελληνικού κράτους, η ενιαία Μητρόπολη Ναυπάκτου και Άρτης διασπάστηκε. Το ελεύθερο τμήμα αποτέλεσε τη Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας, ενώ το υπόδουλο τμήμα τη Μητρόπολη Άρτης και Πρεβέζης.
Τον Αύγουστο του 1882, με τη νέα χάραξη των συνόρων, η εκκλησιαστική περιφέρεια Άρτης και Πρεβέζης χωρίστηκε οριστικά. Το ελεύθερο τμήμα εντάχθηκε στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος και συγκρότησε τη σημερινή Ιερά Μητρόπολη Άρτης, ενώ το υπόλοιπο αποτέλεσε τη Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης.
Σήμερα, τα όρια της Ιεράς Μητροπόλεως Άρτης καθορίζονται από τον ποταμό Άραχθο στα δυτικά, τον ποταμό Αχελώο στα βορειοανατολικά και τον Αμβρακικό κόλπο στα νότια.
Η Εκκλησία της Άρτας, μέσα στις δυσκολίες και τις αναταράξεις της ιστορίας, στάθηκε σταθερό στήριγμα για τον λαό της περιοχής, διατηρώντας ζωντανή την πίστη και την ελληνική ταυτότητα.
Το Επισκοπείο και οι Διοικητικές Υπηρεσίες της Ιεράς Μητροπόλεως βρίσκονται στην περιφερειακή οδό της πόλης. Εκεί οδηγεί ένα εντυπωσιακό κιονοστήρικτο πρόπυλο, που καταλήγει στον παλαιό Μητροπολιτικό Ναό της Άρτας, αφιερωμένο στον Άγιο Μερκούριο. Ο ναός χτίστηκε τον 18ο αιώνα στη θέση παλαιότερου βυζαντινού ναού της Παναγίας Περιβλέπτου και καθιερώθηκε εκ νέου το 1834 από τον Μητροπολίτη Άρτης Νεόφυτο Γ΄. Από τότε τιμάται και στα Εισόδια της Θεοτόκου.
Σήμερα, Μητροπολιτικός Ναός της Άρτας είναι ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου, στο κέντρο της πόλης.
Πολιούχος και προστάτιδα της Άρτας είναι η Αγία Θεοδώρα, η ένδοξη βασίλισσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου, της οποίας η μνήμη τιμάται με ιδιαίτερη λαμπρότητα κάθε χρόνο στις 11 Μαρτίου.