Το Θεοτüκιο
Θεοτüκιο ονομÜζουν οι Αρτινοß το μοναστÞρι της Παναγßας που βρßσκεται στη θÝση ΖερμÞ απÝναντι απ' την πüλη, στους πρüποδες του λüφου του ΠÝτα και αριστερÜ του εθνικοý δρüμου ¶ρτας-ΤρικÜλων. ΚατÜ τον Σεραφεßμ τον ΒυζÜντιο, ο ναüς -αφιερωμÝνος στην Κοßμηση της Θεοτüκου- ιδρýθηκε απ' τον αρματωλü Κωσταντßνο ΠουλÞ το 1793 πÜνω στα θεμÝλια παλιüτερου ναοý, πιθανüτατα βυζαντινοý. ΕπειδÞ απ' τις συχνÝς τοýρκικες επιδρομÝς ο ναüς κατÜντησε ετοιμüρροπος, ανακατασκευÜστηκε εκ θεμελßων το 1875, οπüτε πÞρε τη σημερινÞ του μορφÞ. Τα παλιÜ κελλιÜ πυρπολÞθηκαν απ' τους Τοýρκους δυο φορÝς (1821 και 1854) τα δε υπÜρχοντα κτßσματα εßναι νεüτερες κατασκευÝς. ΣÞμερα εßναι ενεργü γυναικεßο μοναστÞρι.
Ο ναüς εßναι μονüκλιτη θολωτÞ βασιλικÞ με τροýλλο και ενσωματωμÝνο κωδωνοστÜσιο Στις μακρÝς πλευρÝς του φÝρει ημικυκλικοýς χοροýς που φτÜνουν ως τη στÝγη, ανατολικÜ δε καταλÞγει σε πεντÜπλευρη κüγχη. Οι θüλοι της εγκÜρσιας κεραßας του "σταυροý" εμφανßζονται εξωτερικÜ - üπως συνÞθως- ως αετþματα, τα οποßα σε συνδυασμü με τις παραδοσιακÝς πλÜκες της στÝγης προσφÝρουν στο κτßσμα εξωτερικÞ ποικιλομορφßα και καλαισθησßα. Η τοιχοποιßα εßναι απλÞ με μοναδικÞ διακüσμηση μια οδοντωτÞ ταινßα που περιτρÝχει üλα τα γεßσα της στÝγης.
ΕσωτερικÜ ο ναüς χωρßζεται σε κυρßως ναü και νÜρθηκα, των οποßων οι τοßχοι στο μεγαλýτερο μÝρος τους εßναι καλυμμÝνοι με ελαιοχρωματισμÝνα αμμοκονιÜματα. Τοιχογραφßες υπÜρχουν μüνο στην κüγχη του ιεροý και πριν λßγα χρüνια καλýφθηκαν οι μακρÝς πλευρÝς του κυρßως ναοý με 2 σειρÝς μετωπικþν Αγßων.
Απ' τα παλιÜ σωσμÝνα κειμÞλια της μονÞς, ξεχωριστü ενδιαφÝρον παρουσιÜζει μικρüς χρυσοκÝντητος επιτÜφιος εξαιρετικÞς τÝχνης. Τον εßχαν πÜρει ως λÜφυρο οι Τουρκαλβανοß μετÜ την αποτυχßα της επανÜστασης του 1770 στην Πελοπüννησο - κατÜ τα περßφημα ΟρλωφικÜ- και επιστρÝφοντας στην Αλβανßα τον ποýλησαν σε Αρτινοýς χριστιανοýς, üπως και τον εφÜμιλλο επιτÜφιο του Αγßου Γεωργßου του ΠÝτα. Απü χρυσοκÝντητη επιγραφÞ του ßδιου του επιταφßου μαθαßνουμε üτι εßναι Ýργο του 1643, και αρπÜχτηκε απü τη μονÞ των Αιμυαλþν, κοντÜ στη ΔημητσÜνα.
Απü τα Üλλα κειμÞλια ξεχωρßζουν δýο επßχρυσες λειψανοθÞκες και Ýνα πανüδετο ΕυαγγÝλιο - Ýκδοση Βενετßας του 1833 - με επßχρυση ανÜγλυφη διακüσμηση.
Το μοναστÞρι παλιÜ εßχε πολλÜ μετüχια απ' τα οποßα σÞμερα Ýμειναν λßγα κτÞματα και τÝσσερες διαλυμÝνες μονÝς: της Αγßας Αικατερßνης στον ΚαταρρÜκτη, της Χρυσοσπηλιþτισσας στα ΓουριανÜ, της Παναγßας στη ΣκουληκαριÜ και της Κοßμησης της Θεοτüκου στις ΣελλÜδες.
