«ΠΕΡΙ ΙΕΡΑΤΙΚΩΝ ΚΛΙΣΕΩΝ»
( Εισήγησις του Σεβασμιωτάτου
Μητροπολίτου ¶ρτης κ. Ιγνατίου
εις την Ιεράν Συνοδον της Ιεραρχίας
της Εκκλησίας της Ελλάδος )
2 Οκτωβρίου 2003
Μακαριώτατε,
Σεβασμιώτατοι,
Εκφράζω αρχικώς τις ευχαριστίες μου προς τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Χριστόδουλο, ως Πρόεδρο της Δ.Ι.Σ. και προς τα Μελη αυτής, που μου ανέθεσαν να εισηγηθώ ενώπιόν σας σήμερα επί του σπουδαιοτάτου θέματος : «Περί ιερατικών κλίσεων».
Στην τακτική σύγκληση της Ιεραρχίας του περασμένου έτους και συγκεκριμένα στις 10/10/2002, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας κ. Ιερώνυμος εισηγήθηκε το θέμα : « Καλλιέργεια Ιερατικών Κλίσεων, προβλήματα, προοπτικές στην Ιερωσύνη ».
Η εισήγησή του αποτελείται, όπως εκείνος τις ορίζει, από τρεις ενότητες : «Στην πρώτη γίνεται λόγος για την παρουσία και καλλιέργεια των κλίσεων (με Ι κυρίως και σχεδόν καθόλου για εκείνη με Η). Στη δεύτερη τα προβλήματα της Ιερωσύνης που συνδέονται ασφαλώς άμεσα και είναι προέκτασις εκείνων της κλίσεως. Η τρίτη ενότητα αναφέρεται στις προοπτικές και κυρίως στην ευθύνη της Ιεραρχίας για την δημιουργία της Εκκλησιαστικής Κοινότητος, απαραίτητης για την καλλιέργεια, την πρόοδο και την προκοπή των Ιερατικών Κλίσεων και της Ιερωσύνης».
Στην εκτενή, ουσιαστική και εμπεριστατωμένη εκείνη εισήγηση του ο Σεβασμιώτατος Θηβών ανέδειξε και παρουσίασε, με σαφήνεια και πειστικότητα, την σοβαρότητα του θέματος των Ιερατικών Κλίσεων, για την ζωή της Εκκλησίας μας, χαρακτήρισε την ιερατική κλίση ως ένα πολυδιάστατο γεγονός στο σχηματισμό του οποίου συμμετέχουν ο υποψήφιος, η οικογένειά του, η Εκκλησία, το Σχολείο, πρόσωπα κύρους, φίλοι και κοινωνία.
Έθεσε επιγραμματικά τα προβλήματα και τους προβληματισμούς του, προσδιόρισε με απλότητα τις προοπτικές της Ιερωσύνης, κατέγραψε παθολογικές και αρρωστημένες επιλογές και καταστάσεις των εχόντων ιερατικές κλίσεις και με ειλικρίνεια και ευθύτητα υπογράμμισε την δική μας ευθύνη, Ιεραρχών και Ιερέων.
Η εισήγησις του προκάλεσε μεγάλη και γόνιμη συζήτηση στην Ιεραρχία.
Η πρόταση της Δ.Ι.Σ. για καθΆ ομάδες συζήτηση και επεξεργασία του θέματος δεν υλοποιήθηκε ένεκα ελλείψεως χρόνου και καταλλήλων χώρων, αλλά και διαφοροποιήσεως Μελών της Ιεραρχίας.
ΑντΆ αυτής προτάθηκε και έγινε αποδεκτή η πρόταση να συγκροτηθούν τέσσερις επιτροπές από Αρχιερείς, Ιερείς και καθηγητές Πανεπιστημίου, για να μελετήσουν τις επιμέρους παραγράφους της εισηγήσεως και να κάμουν τις ανάλογες παρατηρήσεις και προτάσεις.
Η Δ.Ι.Σ. με το υπΆ αριθμ. 3791/1943/5-11-2002 εγγραφόν της ανέθεσε σε τέσσερις επιτροπές να μελετήσουν τα κάτωθι επί μέρους θέματα της εισηγήσεως του Σεβασμιωτάτου Θηβών:
1. “ Στοιχεία γνησίας Ιερατικής κλίσεως. Παρεκκλίσεις – Παθολογία ”
2. “ Εξασφάλισις, επιλογή και χειροτονία υποψηφίων, Προσόντα εγγάμων και αγάμων κληρικών”
3. “Ειδικά, Κανονικά και Πρακτικά προβλήματα Ιερέων ”
4. “ Η ευθύνη των Αρχιερέων και των Γερόντων – Πνευματικών Πατέρων εις την καλλιέργεια Ιερατικών κλίσεων”.
Πράγματι οι τέσσερις Επιτροπές εμελέτησαν τα επί μέρους θέματα της εισηγήσεως του Σεβασμιωτάτου Θηβών και διετύπωσαν τις προτάσεις και τα πορίσματά τους προς την Δ.Ι.Σ. Μετά ταύτα η Δ.Ι.Σ. έκρινε σκόπιμο και απεφάσισε, κατά την συνεδρία της 1ης Ιουλίου ε.ε. να επανέλθει στο θέμα των ιερατικών κλίσεων, με σκοπό κυρίως να μεταφέρει προς το Σώμα της Σεπτής Ιεραρχίας τον προβληματισμό, τα πορίσματα και τις προτάσεις των εν λόγω Επιτροπών, όπως σαφώς υποδεικνύει και προς εμέ, κατά την ανάθεση της εισηγήσεως αυτής.
Κατόπιν αυτών θα προσπαθήσω , με όση το δυνατόν συντομία, σαφήνεια και περιεκτικότητα, να καταγράψω το καταστάλαγμα της αξιόλογης προσπάθειας των εκλεκτών Μελών των Επιτροπών.
Πιστεύω ότι το μέγα αυτό θέμα της σωστής αξιολόγησης, ανάδειξης και καλλιέργειας των ιερατικών κλίσεων αποτελεί πρωταρχικό μέλημα και καθημερινή αγωνία και προσπάθεια όλων μας. Η εμπειρία μας, κυρίως των μεγαλυτέρων, είναι οπωσδήποτε, συγκλονιστική. Δεν θεωρώ ότι θα βγούμε σοφότεροι μετά την εισήγηση αυτή και τις σχετικές τοποθετήσεις των σεβαστών και αγαπητών Πατέρων και Αδελφών της παρούσης Ιεραρχίας. Ελπίζω όμως, ότι σίγουρα θα οδηγηθούμε σε ένα γόνιμο προβληματισμό και ένα θετικό επαναπροσδιορισμό, όσον αφορά το χρέος και την ευθύνη μας για την σωστή αξιολόγηση, προώθηση και καλλιέργεια των νέων, οι οποίοι αμμέσως η εμμέσως καλούνται να δεχθούν το μέγα και μοναδικό αξίωμα και λειτούργημα της Ιερωσύνης.
Α. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ :
″Στοιχεία γνησίας Ιερατικής Κλίσεως ! Παρεκκλίσεις - Παθολογία"
Καταγράφονται εδώ τα στοιχεία του χαρακτήρος του υποψηφίου κληρικού, με την βοήθεια και της ψυχολογίας, ώστε ο μέλλων Ιερεύς να μπορεί να ανταποκριθεί στις τέσσερις βασικές λειτουργίες του ποιμαντικού έργου: την μαρτυρία, την λατρεία, την κοινωνία- επικοινωνία και την διακονία. Τονίζεται ο βασικός ρόλος της Εκκλησίας για την ορθή τροχιοδρόμηση της «κλίσεως», ούτως ώστε να αποφεύγονται τυχόν παρεκκλίσεις και παθολογικά μορφώματα (όπως ναρκισσιστική ταύτιση και ναρκισσιστική επιλογή της αγαμίας), έτσι όπως αυτά περιγράφονται στην εισήγηση του Σεβασμιωτάτου Θηβών. Γενικότερα προβάλλεται και ο ισχυρισμός ότι η παθολογία των ιερατικών κλίσεων είναι σε συνάρτηση με το πνεύμα της εκκοσμίκευσης και της νοσηρής πνευματικότητας που ελλοχεύει δυστυχώς και στους κόλπους της Εκκλησίας.
“Χρέος, όμως , της Εκκλησίας είναι να εμπνεύσει στην σύγχρονη ελληνική νεολαία το πρότυπο του αληθινού Ιερέα και να διευκολύνει, με όλες τις δυνάμεις, την εξυγίανση των ιερατικών κλίσεων. Ιδιαίτερα θα πρέπει να επισημανθούν οι Χριστολογικές και Εκκλησιολογικές βάσεις του ιερατικού ήθους, καρπός του οποίου θα είναι η ωριμότητα, η σύνεση και η πνευματική διάκριση, το εκκλησιαστικό φρόνημα και η θεολογική παιδεία, τα λατρευτικά βιώματα και η ευχαριστηριακή αναφορά, ο σεβασμός στις δομές της Εκκλησίας και η διάθεση για διακονία του λαού του Θεού”.
Για την επίτευξη της γνησιότητος της ιερατικής κλίσεως, προτείνονται ορισμένα μέτρα, τα οποία θα συντελέσουν στην προετοιμασία των νέων για την ιερωσύνη όπως:
1. Ανίχνευση της κλιμακώσεως της πορείας και εκτίμηση προσώπων και θεσμών τους οποίους κάποιος από μικρό παιδί θα αναστραφεί μέχρις ότου αξιωθεί να εισέλθει στον Κλήρο.
Προτείνεται η ρεαλιστική συνεργασία με το υλικό που μας προσφέρεται, ήτοι : τα παιδιά που λόγω κάποιας «κλίσεως», πλησιάζουν τους Ιερείς, καθώς και με τα πρόσωπα και τους φορείς που καθορίζουν την πορεία των παιδιών, όπως : τους Ιερείς των ενοριών, τους γονείς, την ενορία, τους πνευματικούς, τα Σχολεία, τις Εκκλησιαστικές Σχολές.
2. Προτάσεις : α) Συνταξη ενός περιεκτικού ευσύνοπτου, αλλά και ουσιαστικού «Εγκολπίου» για ένα υποψήφιο κληρικό εφηβικής και νεανικής ηλικίας.
β) Έκδοση ενός μικρού «ανθολογίου» με σχετικά πατερικά κείμενα, καταλλήλως μεταφρασμένα και σχολιασμένα.
γ) Έκδοση που να περιέχει μία ανθολόγηση κειμένων, που δημοσιεύθηκαν επΆ ευκαιρία της «Εβδομάδος Ιερατικών Κλήσεων».
δ)Συνταξη ενός περιεκτικού ευσύνοπτου εγχειριδίου ενημερωτικού σχετικά με την κλινική ψυχοπαθολογία και την βασική της σημειολογία- συμπτωματολογία προς σωστή ενημέρωση των Πνευματικών.
ε) Αξιοποίηση του θεσμού της «Εβδομάδος Ιερατικών Κλήσεων».
Τέλος η Επιτροπή προτείνει την δημιουργία μιας «Συμβουλευτικής Υπηρεσίας» σε θέματα ιερατικών κλίσεων και κλήσεων, η οποία κεντρικά και σε συνεργασία με περιφερειακές μητροπολιτικές υπηρεσίες και τους Πνευματικούς των Εκκλησιαστικών Σχολών να φροντίσει για την όσο το δυνατόν ανθρωπίνως διακρίβωση των στοιχειών μιας «γνησίας» ιερατικής κλίσεως.
Β. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ
“Εξασφάλισις, επιλογή και χειροτονία υποψηφίων. Προσόντα εγγάμων και αγάμων κληρικών ”
Αρχικώς καταγράφονται οι κοινωνικές μορφές ανθρωπίνων «θερμοκηπίων» των ιερών τόπων για την εφαρμογή του λόγου του Κυρίου:
«Δεύτε οπίσω μου και ποιήσω υμάς αλιείς ανθρώπων», που είναι:
Η οικογένεια, το Ιερό Βήμα, οι Εκκλησιασικες Σχολές, οι θεολογικές Πανεπιστημιακές Σχολές, τα ενοριακά νεανικά κέντρα, τα ιεροψαλτικά αναλόγια, τα Εκκλησιαστικά Κατηχητικά Σχολεία, οι Ι. Μονές.
Οι συνεργοί εν Κυρίω στο έργο της αναδείξεως αξίων κληρικών είναι: Οι οικείοι Επίσκοποι και Μητροπολίτες, οι Ιεροκήρυκες, οι ιερείς, οι Πνευματικοί, οι γονείς, οι Εκπαιδευτικοί.
Στο ζήτημα της ευρέσεως πρεσβυτερών (συζύγων) για τους εγγάμους Ιερείς δεν υποδεικνύονται πρακτικοί τρόποι, αλλά προτείνεται η συγκρότηση δύο δεκαμελών ομάδων μελέτης του θέματος «απροθυμία νεανίδων να γίνουν σύζυγοι υποψήφιων Ιερέων». Στην πρώτη ομάδα θα συμμετέχουν : πέντε πρεσβυτέρες και πέντε κυρίες, σύζυγοι και μητέρες. Στη δεύτερη ομάδα πέντε πρεσβύτεροι και πέντε πνευματικοί ιερομόναχοι. Ένας Αρχιερεύς θα ενημερώσει επί του θέματος. Θα απαιτηθούν 4-5 συνεδρίες για τη μελέτη του προβλήματος.
Στη συνέχεια τονίζονται οι προϋποθέσεις για την χειροτονία:
α) Περί των εγγάμων υποψηφίων κληρικών
( χρόνος χειροτονίας Διακόνου: το 23ο έτος της ηλικίας του.
( χρόνος προετοιμασίας Πρεσβύτερου: το 26ο έτος της ηλικίας του.
( Έγγραφος συγκατάθεσις συζύγου – Α Γάμος διΆ αμφοτέρους.
( Χρόνος προετοιμασίας : Για την πρώτη χειροτονία, έξι έως δώδεκα μήνες και για την δεύτερη χειροτονία, έως δύο μήνες.
β) Περί αγάμων υποψηφίων κληρικών
( χρόνος χειροτονίας Διακόνου: το 25ο έτος της ηλικίας του.
( χρόνος χειροτονίας Πρεσβυτέρου: το 28ο έτος της ηλικίας του.
χρόνος προετοιμασίας: Για την πρώτη χειροτονία, ένας χρόνος( εγκαταβιώσεως στην Ιερά Μονή που είναι εγγεγραμμένος. Για την δεύτερη χειροτονία, κατά την κρίση του οικείου Μητροπολίτου η του Καθηγουμένου.
Και δυό προτάσεις :
Η πρώτη είναι να διοργανωθεί η λειτουργία Σεμιναρίου (η Φροντιστηρίου) στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών και στις μεγάλες κεντρικές Ι. Μητροπόλεις υπό τον τίτλο: «Σεμινάριο Προετοιμασίας υποψηφίων Κληρικών».
Ο χρόνος λειτουργίας του να είναι ένας μήνας και κατά προτίμηση ο Ιούνιος.
Εάν υπάρξει ανταπόκριση να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο.
Θα επιλέγονται ως έδρες λειτουργίας των Σεμιναρίων αυτών κυρίως μεγάλες Μητροπόλεις, επειδή κατά τεκμήριο θα έχουν περισσοτέρους υποψηφίους και που βεβαίως θα καλύπτουν κάποιες ευρύτερες περιοχές.
Η δεύτερη πρόταση είναι η σύνταξη και κυκλοφορία ενός εγκολπίου υποψηφίου προς χειροτονία κληρικού, το οποίο θα δίδεται δωρεάν στους υποψηφίους από τους Σεβασμιωτάτους Μητροπολίτες.
Γ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΡΙΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ
“Ειδικά, κανονικά και πρακτικά προβλήματα Ιερέων ”
Όσον αφορά τα κανονικά θέματα η επιτροπή τονίζει ότι:
“Δια τα κανονικά θέματα, δεν υπάρχει λόγος παρεμβάσεως η αλλαγής, διότι ταύτα έχουν ορισθεί επακριβώς υπό των Θείων και Ιερών Κανόνων οίτινες επί αιώνας, ως αποδεικνύεται εκ της ζωής και της λειτουργικής πράξεως της Εκκλησίας, διεφύλαξαν αλώβητον το κύρος Αυτής. Ο Επίσκοπος εκάστης επαρχίας, ιστάμενος εις τύπον και τόπον Χριστού και κινούμενος εν τω Πνεύματι της αγάπης, βασιζόμενος επί της Αγίας Γραφής και επί των Ιερών Κανόνων, ους εθέσπισεν ο σύλλογος και ο χορός των Θείων Αποστόλων και Αγίων Πατέρων της Εκκλησίας και εφαρμόζων όπου δει το πνεύμα της οικονομίας, εργάζεται (και δέον όπως εργάζηται) επί τω τέλει της σωτηρίας ψυχών αθανάτων υπέρ ων Χριστός απέθανεν”.
Δια τα ειδικά και πρακτικά προβλήματα προτείνονται τα κάτωθι :
1. Οι συστατικές επιστολές που δίδονται από τους κατά τόπους Επισκόπους προς τους υποψηφίους Ιεροσπουδαστές να έχουν ουσιαστικό και όχι τυπικό χαρακτήρα και ει δυνατόν να ανανεώνονται κατΆ έτος.
2. Επικοινωνία του Επισκόπου μετά των Διευθυντών και των Καθηγητών των Ιερατικών Σχολών.
3. Οσάκις ο υποψήφιος Κληρικός προέρχεται από άλλη επαρχία πρέπει να ερωτάται ο Επίσκοπος της επαρχίας από όπου κατάγεται ο υποψήφιος και να υπολογίζεται η γνώμη του, μάλιστα στις περιπτώσεις όπου ο οικείος Επίσκοπος έχει αρνηθεί την χειροτονία. (Σχετική εγκύκλιος Ιεράς Συνόδου υπΆ αριθμ. 2199/21-8-1978).
4. Το θέμα της χειροτονίας αγάμων Κληρικών θέλει μεγάλη προσοχή. Κυρίως η χειροτονία αγάμων, οι οποίοι δεν έχουν καμία σχέση με κάποια Ιερά Μονή, και η τοποθέτησή τους σε μεγάλες αστικές ενορίες, ενέχει μεγάλους κινδύνους. Γι' αυτό προτείνεται : α) Εξέταση της ηλικίας του μέλλοντος να χειροτονηθεί. β) Εφαρμογή της σχετικής Εγκυκλίου της Ιεράς Συνόδου περί απονομής οφφικίων και γ) Μελέτη υπό της Εκκλησίας του θέματος της χειροτονίας αγάμων κληρικών μέσα στον κόσμο, άνευ μοναχικών υποσχέσεων και περί παραμονής αυτών σε κάποια Ι. Μονή.
5. Μεριμνα της Εκκλησίας για την απασχόληση των υποψηφίων κληρικών μέχρι της χειροτονίας των.
6. Ο Επίσκοπος πρέπει να είναι το πρότυπο για τους Ιεροσπουδαστές. Η σχέση του προς τους μέλλοντας Κληρικούς, σχέση Πνευματικού Πατρός προς νέους, σχέση αγάπης, ειλικρινείας και απλότητος.
7. Μεριμνα της Εκκλησίας για την επιμόρφωση όσων πρόκειται να εισέλθουν στις τάξεις του Ιερού Κλήρου. Γιατί ως γνωστόν εξερχόμενοι των Ιερατικών Σχολών, στερούνται πρακτικής παιδείας σε θέματα λειτουργικής και λατρευτικής ζωής της Εκκλησίας. Έχουν επίσης και μεγάλο πρόβλημα στο θέμα της γλώσσης.
8. Ετέθησαν ακροθιγώς τα θέματα: α) της διακονίας αγάμων Κληρικών στα Ιεροσόλυμα η στην Ι. Μονή Σινά, για ένα χρονικό διάστημα, προκειμένου να εγγράφονται στον κατάλογο των προς Αρχιερατείαν εκλογίμων. β) του Γαμου μετά την χειροτονία εις τον Α βαθμο της Ιερωσύνης, συμφώνως προς παλαιό Κανόνα της εν Αγκύρα Συνόδου (πρόταση π. Νικολάου Ιωαννίδη).
Κοινή υπήρξε η άποψη ότι αυτά τα θέματα απαιτούν, όταν θα τεθούν προς συζήτηση, λεπτούς χειρισμούς και μεγάλη προσοχή και υπευθυνότητα.
Δ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ
“ Η ευθύνη των Αρχιερέων και των Γερόντων - Πνευματικών Πατέρων για καλλιέργεια Ιερατικών Κλίσεων ”
Μεγάλη είναι η σπουδαιότης και η σημασία αυτής της παραγράφου της εισηγήσεως του Σεβασμιωτάτου Θηβών και δικαίως προβάλλεται υπΆ αυτού με έμφαση το μέγεθος της ευθύνης των Αρχιερέων και των Γερόντων – Πνευματικών και υπογραμμίζονται με απλότητα και ευθύτητα οι κίνδυνοι, τους οποίους πρέπει να προσέξουμε και οι επιλογές που πρέπει να τολμήσουμε, για να ανταποκριθούμε θετικά και αποτελεσματικά στη φωνή της Εκκλησίας μας και στο κάλεσμα της εποχής μας.
Με μεγάλη σαφήνεια και αγιογραφική και αγιοπατερική θεμελίωση τονίζεται και από την εν λόγω Επιτροπή το μέγεθος της ευθύνης των Αρχιερέων και των Πνευματικών Πατέρων, οι οποίοι, με βάση τους θεσμούς της Εκκλησίας, έχουν την αρμοδιότητα να προσκαλούν στο έργο της Ιερωσύνης και να προωθούν νέα στελέχη στις τάξεις Της. Οι Πνευματικοί Πατέρες – Γέροντες έχουν την κύρια και ουσιαστική ευθύνη να προτείνουν και να υποδείξουν πρόσωπα κατάλληλα, να δώσουν γιΆ αυτά «μαρτυρία», όπως λέγει ο τύπος της Κανονικής Συμμαρτυρίας. Οι Αρχιερείς έχουν την ευθύνη της επιλογής. Πρόταση – υπόδειξη και επιλογή-χειροτονία είναι εξίσου υπεύθυνα έργα. Και η ευθύνη αυτή ούτε μετατίθεται, ούτε μεταβιβάζεται, από κανέναν σε κανέναν. Η ανάδειξη των Κληρικών πρέπει να γίνεται κατά Θεόν με κριτήρια καθαρά Εκκλησιαστικά και Θεία. Όχι με κριτήρια ανθρώπινης αυθαιρεσίας και με καταφρόνηση των Εκκλησιαστικών θεσμών. Όταν επικρατεί ο ανθρώπινος παράγων δεν έχουμε σωστή αξιολόγηση. Επέρχεται αταξία. Σε τι έγκειται η αταξία; Λέγει ο ¶γιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος : « Είναι αταξία, άνθρωπος, που πότε δεν έγινε στρατιώτης του Χριστού, να διορίζεται στρατηγός. Είναι αταξία, άνθρωπος που δεν κάνει ούτε για ναύτης, να επιλέγεται Ναύαρχος. Μπορεί ποτέ με τέτοιες συνθήκες να πάει καλά η υπόθεση της Εκκλησίας, το έργο του Θεού; »
1) Η ευθύνη των Αρχιερέων
Η ευθύνη των Αρχιερέων για την αποδοχή προτεινομένου υποψήφιου, ούτε μειώνεται, ούτε μεταβιβάζεται. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι ο Αρχιερεύς οφείλει:
α) Να γνωρίζει καλώς τον χειροτονούμενο και γι' αυτό να έχει μαζί του άμεση και προσωπική επικοινωνία.
β) Να σέβεται την προσωπικότητα και την βούληση του υποψηφίου.
γ) Να έχει σχέση διαλεκτική με τον υποψήφιο, ώστε να μπορεί με το λόγο του να καθορίζει την μελλοντική του πορεία.
δ) Να προσπαθεί να ανυψώσει τον κάθε υποψήφιο στην πνευματική κατάσταση χαρισματικής ωριμότητος.
2) Η ευθύνη των Γερόντων – Πνευματικών Πατέρων
Χρέος των Γερόντων – Πνευματικών Πατέρων είναι:
α) Να πληροφορούνται λεπτομερώς τα κατά τους υποψήφιους, όχι μόνο από την εξομολόγησή τους , αλλά και από μαρτυρίες εκείνων που γνωρίζουν την πολιτεία τους.
β) Να ερευνούν όχι μόνο για την ύπαρξη κανονικών κωλυμάτων, αλλά και τα βάθη της καρδίας αυτών.
γ) Να σέβονται την ελευθερία των υποψήφιων, να τους θέλουν ελεύθερα και υπεύθυνα πρόσωπα, γιατί η Ιερωσύνη απαιτεί σε κάθε στιγμή υπεύθυνη πρωτοβουλία.
δ) Να έχουν με τον Αρχιερέα, τουλάχιστον στο θέμα της υπόδειξης υποψηφίων, σχέση απόλυτης εμπιστοσύνης και αμοιβαιότητος.
Για να υπάρχει και να στερεώνεται μία εκκλησιαστική αμοιβαιότητα – κοινή και αδιαχώριστη ευθύνη, οι δυό αυτοί παράγοντες οφείλουν :
• Να πραγματοποιούν κατά διαστήματα ειδικές συνάξεις και από κοινού να χαράσσουν τις κατά το δυνατόν και εφικτόν βασικές αρχές, που θα πρέπει να διέπουν τον τρόπο θεωρήσεως του ζητήματος της υποδείξεως και επιλογής προσώπων για την Ιερωσύνη.
• Να καλλιεργούν το πνεύμα της εν ταπεινώσει διακονίας του έργου της Εκκλησίας με κοινή ευθύνη.
• Να καταβάλλουν ουσιαστική προσπάθεια, η μεταξύ τους επικοινωνία και συνεργασία να μην είναι επιφανειακή, αλλά ουσιαστική.
Χρέος τέλος των Αρχιερέων και των Πνευματικών Πατέρων, είναι να αντιδιαστέλλουν, σε απόλυτο βαθμό, την αποστολική και ορθόδοξη αντίληψη της Ιερωσύνης από την δημιουργία και καταξίωση Ιερωμένων, με ανθρώπινες επιδιώξεις, με υπαλληλική συνείδηση και με προσωπικά δεδομένα.
Κοινή, λοιπόν, μέγιστη και μοναδική ευθύνη των Αρχιερέων και των Πνευματικών Πατέρων. Και δεν σταματάει αυτή με την επιλογή του υποψηφίου για χειροτονία. Αντιθέτως, τότε αυξάνει και πολλαπλασιάζεται.
«Τότε», επιλέγει το κείμενο της Επιτροπής, «πρέπει να αρχίζει ένας νέος αγώνας για την καθοδήγηση του χειροτονημένου πια κληρικού στην πνευματική προκοπή˙ στην πορεία για την θέωση˙ προς την ατέλεστη τελειότητα των τελείων˙ προς την κλίμακα των αναβάσεων. Γιατί, όπως είναι γνωστόν, στην πράξη και στην θεωρία, η πτώση είναι και εύκολη και οδυνηρή, ακόμη και για τους διαβεβηκότες εν θεωρία»...
Αυτές είναι, εν πάση περιλήψει, οι τοποθετήσεις, τα πορίσματα και οι προτάσεις των τεσσάρων επιτροπών, με βάση την αξιόλογη εισήγηση του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θηβών και Λεβαδείας κ. Ιερώνυμου, οι οποίες πιστεύω ότι επισημαίνουν τα τρία βασικά στοιχεία, τα οποία αναφέρει στο τέλος της εισηγήσεώς του, ως ανακεφαλαίωση ο Σεβασμιώτατος˙
α) Ιδιαίτερη φροντίδα και προσοχή στις περιπτώσεις των νέων ανθρώπων που επιθυμούν να κυκλώσουν το θυσιαστήριο του Χριστού και να εργασθούν Εκκλησιαστικά.
β) Τα προβλήματα και τις δυσκολίες της Ιερατικής Διακονίας.
γ) Την ευθύνη του σώματος της Ιεραρχίας για μία Εκκλησία όχι Θεσμό η Οργανισμό, η Υπηρεσία εξυπηρετήσεως θρησκευτικών αναγκών, αλλά Σώμα Χριστού, που θα εμπνέει Ιερατικές Κλίσεις, θα τις καλλιεργεί και θα τις ενισχύει.
Δεν ξέρω πόσα από τα προτεινόμενα μέτρα θα υλοποιηθούν. ¶λλωστε είναι γνωστό ότι ο καθένας μας επιδεικνύει μεγάλη ευαισθησία στο θέμα αυτό και πολλοί πολλά κάνουν, ώστε να αναδείξουν καλούς Ιερείς, αξίους λειτουργούς του Υψίστου.
Σίγουρα όμως η επανατοποθέτησή μας απέναντι στο μεγάλο Μυστήριο και Αξίωμα της Ιερωσύνης, με πνεύμα ευθύτητος, ειλικρινείας, και μετανοίας, είναι πάντοτε αναγκαία, επίκαιρη και επιβεβλημένη. ΚιΆ αυτό, για να έχουμε την δύναμη και τον ηρωϊσμό, να ενεργούμε και να αποφασίζουμε για τους Ιερείς μας και για τον εαυτό μας, με γνώμονα το θέλημα και την αγάπη του Θεού και την οικοδομή του πληρώματος της Εκκλησίας και όχι με κριτήρια ανθρώπινα, κοσμικά, ταπεινά και υστερόβουλα.
Ο λαός του Θεού με προσμονή και νοσταλγία τεντώνει κάθε φορά το αυτί του για να δεχθεί τα μηνύματα από τις Συνάξεις της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, καθώς και της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας. Έχουμε ήσυχη τη συνείδησή μας, ότι καλώς τον οικοδομούμε, τον διαφωτίζουμε και τον στηρίζουμε και ότι εκκλησιαστικώς και ιεροπρεπώς αντιμετωπίζουμε τα προκύπτοντα θέματα και προβλήματα στο χώρο της Εκκλησίας μας και της κοινωνίας μας ;
Ο αυτοέλεγχος και η αυτοκριτική επιβάλλονται σε κάθε βήμα της ζωής μας, ώστε η πληροφορία της Διακονίας μας να είναι θεοφιλής και οικοδομητικη για τους Ιερείς και το λαό του Θεού.
Τοιουτρόπως, μαζί και με όλους τους τρόπους που αναφέραμε, θα ελκύονται περισσότεροι νέοι στη Ιερωσύνη και θα ευρίσκουν το κατάλληλο κλίμα για την όσο το δυνατόν αποδοτικότερη καλλιέργεια της Ιερατικής κλίσεως και των αγίων εφέσεων των ψυχών τους, ώστε η εν Χριστώ τελείωσή τους να είναι μεγάλη και εμφανής και η εν Αγίω Πνεύματι καρποφορία τους πλουσία και οικοδομητική για το πλήρωμα της Εκκλησίας.
Μακαριώτατε,
Σεβασμιώτατοι,
Πολλές οι προτάσεις και τα πορίσματα των τεσσάρων Επιτροπών. ΕπΆ αυτών, το λόγο έχει το Σώμα της Ιεραρχίας. Σεις θα κρίνετε, θα συμπληρώσετε, θα διορθώσετε, θα αντιπροτείνετε και θα βοηθήσετε στην καλύτερη αντιμετώπιση του μεγάλου αυτού θέματος, το οποίο αποτελεί τη βάση της ζωής της Εκκλησίας, της σωτηρίας, του αγιασμού και της θεώσεως του ανθρώπου.
Μέγα το αξίωμα και λειτούργημα της Ιερωσύνης. Μέγιστη και η ευθύνη του Αρχιερέως, ο οποίος παίζει τον πρωτεύοντα και καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία των προϋποθέσεων για την επιλογή των καλυτέρων προς χειροτονία, αλλά και για την ενΆ γένει πνευματική τους συγκρότηση και καλλιέργεια, ώστε η διακονία τους να είναι θεοφιλής.
Είναι συγκλονιστική η ευχή της χειροτονίας, σύμφωνα με την οποία, η Εκκλησία απαιτεί ο Ιερέας να είναι άξιος: «παρεστάναι αμέμπτως τω αγίω θυσιαστηρίω, κηρύσσειν το Ευαγγέλιον της Βασιλείας του Θεού, ιερουργείν τον λόγον της αληθείας, προσφέρειν δώρα και θυσίας πνευματικάς, ανακαινίζειν τον λαόν του Θεού δια της του λουτρού παλιγγενεσίας……».
Χρειάζεται προσοχή. Γιατί εάν, όπως λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, άρκεί ένας άνθρωπος ζήλω πεπυρωμενος ολόκληρον διορθώσασθαι Δήμον, είναι εύκολο να φαντασθούμε – και το ζούμε όλοι μας τόσο συχνά – πόσο σκανδαλισμό και ζημία ψυχική φέρει στις ψυχές των ανθρώπων η απρόσεκτη και αντιευαγγελική και αντιεκκλησιαστική συμπεριφορά και στάση ενός κακού κληρικού και δη Επισκόπου.
Όλοι μας έχουμε ζήσει την ψυχική οδύνη των κακών στιγμών της ζωής μας, όπου εξΆ αδυναμίας η εκ συναρπαγής η επιβουλής του πονηρού, λόγω η έργω γίναμε αιτία να σκανδαλισθούν κάποιοι αδελφοί μας η πνευματικά μας παιδιά. Και όλοι μας πάλι έχουμε την τραγική εμπειρία του ψυχικού πόνου για τη δύστροπη και απρόσεκτη ζωή κάποιων κληρικών μας, προς τους οποίους δυστυχώς εμείς δεν επιδείξαμε το ανάλογο ενδιαφέρον, με κατανόηση και αγάπη Χριστού η εκείνοι δεν είχαν την δύναμη να το αισθανθούν και να το αξιοποιήσουν δεόντως.
Απαιτείται επομένως από όλους μας η ανάλογη ευαισθησία, η βαθειά συναίσθηση της ευθύνης μας, η αξιοποίηση των προσωπικών μας δυνάμεων, αλλά και όλων των δυνατοτήτων που μας παρέχονται, ώστε να ανεβαίνει συνεχώς το ηθικό και πνευματικό επίπεδο των Ιερέων και Αρχιερέων και να προσέρχονται στην Ιερωσύνη άνθρωποι και προπαντός νέοι με φόβο και αγάπη Θεού, εκκλησιαστικό φρόνημα, αγιότητα βίου και πνεύμα θυσίας και προσφοράς.
